Həqiqi və məcazi məna. Çoxmənalı sözlər
Dərsin mətni
Söz cümlədə öz əsas mənasında işlənirsə, həqiqi, başqa bir anlayışı obrazlı ifadə edirsə, məcazi mənadadır. DİM izahlarındakı nümunələrdə “Gecə onların otağına keçdim” cümləsində keçdim həqiqi mənadadır və girdi sözünün qarşılığıdır; “İndiyə qədər elədiklərini biz sənin üçün keçirik” cümləsində isə keçirik məcazi mənadadır və kontekstə görə bağışlamaq sözünün qarşılığıdır. Eyni şəkildə “qocanın evinə gəldilər” həqiqi mənadadır (çatmaq), “rənginə şəffaflıq gələr” isə məcazi.
Sözün hansı mənada işləndiyini kontekst göstərir. Yerimək sözü “Şirvan üzərinə yerimək üçün” birləşməsində hücum etmək, “irəli yeridi” birləşməsində addımlamaq anlamındadır; “Saat heç yerimir” cümləsində işləməmək, “Bu işlər bizim vilayətdə yeriməz” nümunəsində qəbul olunmamaq, yayılmamaq mənasındadır. Bir sıra sözlər isə çoxmənalıdır: imtahan və diş.
keçdimhəqiqi: girdikeçirikməcazi: bağışlamaqyeriməkkontekstdə 4 mənasözü seç, mənasını müəyyən et ↓class="demo js-demo" aria-live="polite">Otağına keçdim — həqiqi məna: girdiYuxarıda DİM mətnindən cümlə verilib, sözün altından xətt çəkilib. Kartlardan birini seç: keçmək və gəlmək feillərində “həqiqi” və ya “məcazi” məna, yerimək sözündə isə onun kontekstdəki mənası. Düzgün cavabdan sonra kart yaşıl olur, ən aşağıda izah açılır.
SözMəna- Sənin cavabın
- Nəticə
“Biz sənin üçün keçirik” cümləsində keçirik sözünün mənasını müəyyən et.
Sürgüləri və düymələri tənzimlə…Simulyasiyada nə görürsən?
sürgünün dili ilə- Qocanın evinə gəldilər — həqiqi məna, çatmaq sözü ilə əvəz oluna bilər.
- Sənin üçün keçirik — məcazi məna, bağışlamaq.
- İrəli yeridi — addımlamaq sözünün qarşılığı.
- Bu işlər yeriməz — “addımlamaq” seçimi səhvdir: burada məna qəbul olunmamaq, yayılmamaqdır.
- Rənginə şəffaflıq gələr — məcazi məna.
DİM izahlarındakı nümunələr
söz · kontekst · məna| Nümunə | Məna | Qarşılığı / izah | DİM izahı |
|---|---|---|---|
| otağına keçdim | həqiqi | girdi | 02.03.2025 |
| biz sənin üçün keçirik | məcazi | bağışlamaq | 02.03.2025 |
| qocanın evinə gəldilər | həqiqi | çatmaq | 19.04.2026 |
| rənginə şəffaflıq gələr | məcazi | üzünə bir qırmızılıq gələrdi ilə eyni kontekst | 19.04.2026 |
| atı çətinliklə cilovladı | həqiqi | kontekstdəki “ipini çəkmək” ifadəsinə uyğun deyil | 15.03.2026 |
| Şirvan üzərinə yerimək | — | hücum etmək | 09.03.2026 |
| irəli yeridi | — | addımlamaq | 09.03.2026 |
| imtahan, diş | — | çoxmənalı sözlər | 06.07.2025 |
Ən çox edilən səhvlər
qırmızı qələm“Söz cümlədə həmişə eyni mənadadır”Yerimək sözü bir yerdə hücum etmək, başqa yerdə addımlamaq, “Saat heç yerimir” cümləsində işləməmək mənasındadır.
“Keçmək sözü yalnız hərəkət bildirir”“Biz sənin üçün keçirik” cümləsində keçirik məcazi mənadadır, bağışlamaq sözünün qarşılığıdır.
“Cilovladı sözü həmişə məcazidir”“Yaşlı adam atı çətinliklə cilovladı” cümləsində cilovladı həqiqi mənadadır.
Həll olunmuş məsələlər
əvvəl özün həll etMəsələ 1
“Gecə onların otağına keçdim” və “İndiyə qədər elədiklərini biz sənin üçün keçirik” cümlələrindəki keçmək feilini müqayisə edin.
Həllini göstərkeçdim — həqiqi məna, qarşılığı: girdikeçirik — məcazi məna, kontekstə görə: bağışlamaqCavab: birinci həqiqi, ikinci məcazi.
Məsələ 2
“Bu işlər bizim vilayətdə yeriməz, vəssalam” nümunəsində yerimək sözü hansı mənadadır?
Həllini göstərmətndəki “hücum etmək”, “addımlamaq” mənalarına uyğun deyilburada: qəbul olunmamaq, yayılmamaqCavab: qəbul olunmamaq, yayılmamaq.
="sect js-rl">Real həyatda: gündəlik danışıqda məcaz
ağır · istiağır çanta — çəkisi çoxdurBu nümunələr bizimdir, DİM tapşırığından deyil. Ağır çanta, isti çay birləşmələrində sözlər öz əsas mənasındadır. Ağır söz, isti salam birləşmələrində isə eyni sözlər obrazlı mənada — məcazi işlənib.
Özünü yoxla: 5 sınaq testi
5 sual1“İndiyə qədər elədiklərini biz sənin üçün keçirik” cümləsində keçirik sözü:
2Hansı cümlədə gəlmək feili həqiqi mənada işlənib və çatmaq sözü ilə əvəz oluna bilər?
3“Saat heç yerimir, ürəyim lap sıxıldı” cümləsində yerimək sözü hansı mənadadır?
4Hansı söz çoxmənalı sözdür?
5Açıq tipli: izahda yerimək sözünün neçə fərqli kontekst mənası göstərilir?
MənbəYalnız DİM izahları:
- 02.03.2025, buraxılış imtahanı (PDF) — Mətn (A variantı, 42; B-42, C-42, D-42)
- 19.04.2026, buraxılış (eksternat) imtahanı (PDF) — Mətn (A variantı, 43; B-44, C-41, D-45)
- 09.03.2026, buraxılış imtahanı (PDF) — Mətn (A variantı, 45; B-44, C-42, D-45)
- 15.03.2026, buraxılış imtahanı (PDF) — Mətn (A variantı, 43; B-43, C-45, D-42)
- 06.07.2025, III ixtisas qrupu (PDF) — Leksika (A variantı, 3; B-3, C-3, D-10)