Frazeoloji birləşmələr
Dərsin mətni
Frazeoloji birləşmə bütöv halda bir məna ifadə edən sabit söz birləşməsidir. DİM izahları frazeologizmlərin sinonimliyini yoxlayır: boynundan atmaq — yaxasını kənara çəkmək (məsuliyyətdən qaçmaq), cin atına minmək — zəncir çeynəmək — hirsi başına vurmaq (hirslənmək, qəzəblənmək), gözə kül üfürmək — gözdən pərdə asmaq (aldatmaq), başdan çıxarmaq — ağlını əlindən almaq (azdırmaq, pis yola çəkmək).
Frazeologizmi mürəkkəb feildən fərqləndirmək lazımdır. “Gəlişimizin məqsədi başına ağıl qoymaqdır” cümləsində başına ağıl qoymaq frazeoloji birləşmə, “Məbədə gəlməkdə niyyətləri dua etmək idi” cümləsində isə dua etmək mürəkkəb feildir. “Gözü su içməmək” birləşməsi isə şübhələnmək, inanmamaq, etibar etməmək mənasındadır.
boynundan atmaqyaxasını kənara çəkməkbaşdan çıxarmaqağlını əlindən almaqdua etməkmürəkkəb feilbirləşməni seç, cavabı tap ↓iv class="demo js-demo" aria-live="polite">Boynundan atmaq — yaxasını kənara çəkməkYuxarıda DİM tapşırığındakı frazeoloji birləşmə və ya cümlə verilib. Kartlardan birini seç: birləşmənin sinonimi, mənası, son iki tapşırıqda isə ifadənin frazeoloji birləşmə və ya mürəkkəb feil olması. Düzgün cavabdan sonra ən aşağıda izah açılır.
BirləşməCavab- Sənin cavabın
- Nəticə
“Başdan çıxarmaq” frazeoloji birləşməsinin sinonimini tap.
Sürgüləri və düymələri tənzimlə…Simulyasiyada nə görürsən?
sürgünün dili ilə- Gözə kül üfürmək — gözdən pərdə asmaq: aldatmaq, həqiqəti gizlətmək.
- Gözü su içməmək — şübhələnmək, inanmamaq, etibar etməmək.
- Gözünün kökü saralmaq — gözü yolda qalmaq, yol gözləmək.
- Dua etmək — “frazeoloji birləşmə” seçimi səhvdir: bu, mürəkkəb feildir.
- Cin atına minmək — hirsi başına vurmaq: hirslənmək, qəzəblənmək.
DİM izahlarındakı frazeoloji birləşmələr
birləşmə · sinonim · məna| Frazeoloji birləşmə | Sinonimi / uyğun söz | Mənası | DİM izahı |
|---|---|---|---|
| boynundan atmaq | yaxasını kənara çəkmək | məsuliyyətdən qaçmaq, iştirak etməkdən imtina etmək | 25.05.2025 |
| cin atına minmək | zəncir çeynəmək, hirsi başına vurmaq | hirslənmək, qəzəblənmək | 25.05.2025 |
| gözə kül üfürmək | gözdən pərdə asmaq | aldatmaq, həqiqəti gizlətmək, saxtakarlıq etmək | 25.05.2025 |
| gözünün odunu almaq | gözünü qırmaq (05.07.2026) | qorxutmaq, hədələmək (25.05.2025) | 05.07.2026 |
| gözünün kökü saralmaq | gözü yolda qalmaq, yol gözləmək | — | 05.07.2026 |
| həyata keçmək | yerinə yetmək | — | 05.07.2026 |
| başdan çıxarmaq | ağlını əlindən almaq | azdırmaq, pis yola çəkmək | 02.03.2025 |
| gözü su içməmək | — | şübhələnmək, inanmamaq, etibar etməmək | 09.03.2025 |
| ürəyi sinəsinə sığmamaq | fərəhlənmək | — | 24.05.2026 |
| gözü tutmaq, könlünə yatmaq | bəyənmək | — | 24.05.2026 |
| ilham vermək | ruhlandırmaq | — | 24.05.2026 |
| özündən çıxmaq | — | — (DİM yalnız frazeoloji birləşmə olduğunu göstərir) | 15.03.2026 |
| başına ağıl qoymaq / dua etmək | — | frazeoloji birləşmə / mürəkkəb feil | 15.03.2026 |
Ən çox edilən səhvlər
qırmızı qələm“Gözünün odunu almaq gözə kül üfürmək deməkdir”Gözünün odunu almaq qorxutmaq, hədələmək mənasındadır, verilən heç bir ifadə ilə sinonimlik təşkil etmir.
“Feillə qurulan hər ifadə frazeologizmdir”Dua etmək ifadəsi mürəkkəb feildir, başına ağıl qoymaq isə frazeoloji birləşmədir.
“Baş-beynini aparmaq — başdan çıxarmaq deməkdir”Baş-beynini aparmaq — dəng etmək, zəhlə tökmək; başdan çıxarmağın sinonimi ağlını əlindən almaqdır.
Həll olunmuş məsələlər
əvvəl özün həll etMəsələ 1
boynundan atmaq, cin atına minmək, gözə kül üfürmək birləşmələrinin sinonimlərini yazın.
Həllini göstərboynundan atmaq — yaxasını kənara çəkməkcin atına minmək — zəncir çeynəmək, hirsi başına vurmaqgözə kül üfürmək — gözdən pərdə asmaqCavab: üç sinonim cütü.
Məsələ 2
Fərəhlənmək, bəyənmək, ruhlandırmaq sözlərinin mənasına uyğun frazeoloji birləşmələri yazın.
Həllini göstərfərəhlənmək — ürəyi sinəsinə sığmamaqbəyənmək — gözü tutmaq, könlünə yatmaqruhlandırmaq — ilham verməkCavab: hər sözə uyğun birləşmə yuxarıdadır.
lass="sect js-rl">Real həyatda: gündəlik danışıqda sabit ifadələr
əl-ələ · qulaq · ürək · diləl-ələ vermək — birlikdə çalışmaqBu nümunələr bizimdir, DİM tapşırığından deyil. Gündəlik danışıqda çox işlətdiyimiz bu ifadələrin mənası sözlərin ayrı-ayrılıqda mənasından çıxmır: qulaq asmaq heç nəyi asmaq deyil, sadəcə dinləməkdir.
Özünü yoxla: 5 sınaq testi
5 sual1Hansı frazeoloji birləşmə “gözdən pərdə asmaq” birləşməsinin sinonimidir?
2“həyata keçmək” frazeoloji birləşməsinin sinonimi:
3Hansı ifadə frazeoloji birləşmə deyil, mürəkkəb feildir?
4“bəyənmək” sözünün mənasına uyğun frazeoloji birləşmə:
5Açıq tipli: hirslənmək, qəzəblənmək mənasında neçə frazeoloji birləşmə sinonim kimi göstərilib (cin atına minmək də daxil)?
MənbəYalnız DİM izahları:
- 25.05.2025, III ixtisas qrupu (PDF) — Leksikologiya. Frazeoloji birləşmələr (A variantı, 27; B-27, C-27, D-27)
- 05.07.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — Frazeoloji birləşmələr (A variantı, 21; B-13, C-12, D-15)
- 02.03.2025, buraxılış imtahanı (PDF) — Leksika (A variantı, 40; B-31, C-32, D-39)
- 09.03.2025, buraxılış imtahanı (PDF) — Leksika (A variantı, 32; B-31, C-37, D-39)
- 15.03.2026, buraxılış imtahanı (PDF) — Frazeoloji birləşmələr (A variantı, 32; B-35, C-33, D-37) və Söz birləşmələri (A variantı, 33; B-34, C-35, D-32)
- 24.05.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — Frazeoloji birləşmələr (A variantı, 20; B-1, C-1, D-11)