Havanın rütubətliliyi: mütləq və nisbi rütubət, şeh nöqtəsi
Dərsin mətni
Mütləq rütubət — 1 m³ havada olan su buxarının kütləsidir (q/m³). Hava hər temperaturda müəyyən qədər buxar saxlaya bilər — bu, doyma həddidir. İsti hava çox, soyuq hava az buxar saxlayır: 0 °C-də ≈ 4,8 q/m³, 30 °C-də ≈ 30,4 q/m³.
Nisbi rütubət — havada olan buxarın mümkün maksimuma nisbətidir: r = mütləq / maksimum · 100%. Hava soyuyanda maksimum azalır, nisbi rütubət artır. Hava doyduğu temperatura şeh nöqtəsi deyilir: ondan aşağıda artıq buxar suya çevrilir — şeh, duman, bulud yaranır.
r = a / a_max · 100%nisbi rütubətr = 100%hava doyubşeh nöqtəsibuxarın kondensasiyaya başladığı temperaturtemperaturu və buxarın miqdarını dəyiş ↓div class="demo js-demo" aria-live="polite">20 °C, 8,7 q/m³: hava saxlaya biləcəyinin yarısını saxlayır — 50%Göy əyri — hər temperaturda havanın ən çox saxlaya biləcəyi buxar (q/m³). Yaşıl nöqtə — havanın indiki vəziyyəti. Qırmızı dairə — şeh nöqtəsi: havanı bu temperatura qədər soyutsan, doyacaq. Sağda 1 m³ havadakı buxar.
Havanın temperaturu20 °CMütləq rütubət8,7 q/m³Nisbi rütubət50 %- Bu temperaturda maksimum (doyma)
- Şeh nöqtəsi
30 °C-də nisbi rütubət 50% olsun.
Sürgüləri və düymələri tənzimlə…Simulyasiyada nə görürsən?
sürgünün dili ilə- 20 °C-də 8,7 q/m³ buxar — nisbi rütubət ≈ 50%: hava saxlaya biləcəyinin yarısını saxlayır.
- Buxarın miqdarını dəyişmədən temperaturu azalt: nöqtə əyriyə yaxınlaşır, nisbi rütubət artır.
- Temperaturu şeh nöqtəsindən aşağı sal: artıq buxar damcılara çevrilir — kondensasiya.
- Temperaturu qaldır: eyni buxarla nisbi rütubət azalır — isti hava “quru” görünür.
- Əyri sağa getdikcə dikləşir: hər 10 °C istilik havanın tutumunu təxminən 2 dəfə artırır.
Doyma həddi (maksimal rütubət)
yadda saxlamaq faydalıdır| Temperatur | Maksimum, q/m³ | Nümunə |
|---|---|---|
| −10 °C | 2,3 | qış havası: buxar azdır |
| 0 °C | 4,8 | — |
| 10 °C | 9,4 | — |
| 20 °C | 17,3 | otaq havası |
| 30 °C | 30,4 | tropik hava çox buxar saxlayır |
Ən çox edilən səhvlər
qırmızı qələm“Nisbi rütubət 100% — hava sudur”100% yalnız havanın doyduğunu göstərir: əlavə buxar artıq suya çevrilir. Hava yenə də əsasən azot və oksigendir.
Mütləq və nisbi rütubəti qarışdırmaqQışda nisbi rütubət yüksək ola bilər, amma mütləq rütubət azdır: soyuq hava az buxar saxlayır. Bu iki kəmiyyətin vahidləri də fərqlidir: q/m³ və %.
“Temperatur artanda nisbi rütubət də artır”Buxar dəyişməsə, temperatur artanda maksimum böyüyür və nisbi rütubət azalır.
Həll olunmuş məsələlər
əvvəl özün həll etMəsələ 1
10 °C-də havanın mütləq rütubəti 4,7 q/m³-dir. Maksimum 9,4 q/m³ olarsa, nisbi rütubət nə qədərdir?
Həllini göstərr = 4,7 / 9,4 · 100%= 50%Cavab: 50%.
Məsələ 2
30 °C-də 1 m³ havada 15 q buxar var. Hava 10 °C-yə qədər soyudulsa, neçə qram su kondensasiya olunar?
Həllini göstər10 °C-də maksimum 9,4 q/m³15 − 9,4 = 5,6 q artıq buxar suya çevrilirCavab: ≈ 5,6 q.
div class="sect js-rl">Real həyatda: soyuq stəkan niyə “tərləyir”?
şeh nöqtəsi masanın üstündəOtaq 25 °C, nisbi rütubət 60% — havada ≈ 13,8 q/m³ buxar varStəkan “tərləmir” — su havadan gəlir. Soyuq səth ətrafındakı havanı şeh nöqtəsindən aşağı soyudur və artıq buxar damcılara çevrilir. Qışda pəncərə şüşələrinin tərləməsi, səhər otların üzərində şeh, eynəyin buğlanması da eyni hadisədir.
Özünü yoxla: 5 sınaq testi
5 sual120 °C-də havada 8,5 q/m³ buxar var, maksimum isə 17 q/m³-dir. Nisbi rütubət nə qədərdir?
2Buxarın miqdarı dəyişmədən hava qızdırılır. Nisbi rütubət necə dəyişir?
3Şeh nöqtəsi nədir?
4Hava doyduqda nisbi rütubət neçə faizdir?
5Açıq tipli: 30 °C-də maksimum rütubət 30 q/m³, havada isə 6 q/m³ buxar var. Nisbi rütubət neçə faizdir? Cavabı rəqəmlə yaz.
MənbəDİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Coğrafiya → Atmosfer: havanın rütubətliliyi, mütləq və nisbi rütubət, kondensasiya, yağıntıların əmələ gəlməsi.
section>