Eyni söz — müxtəlif nitq hissəsi: tək, düz, də, ki

Sözün hansı nitq hissəsi olduğu onun cümlədəki işlənməsindən asılıdır. DİM izahında tək sözü dörd cür təhlil olunur: Açır piyalətək ağzını zanbaq — qoşma; Tək əllə düyün düyülməz — sifət; Çörəyini tək yeyən yükünü də özü qaldırar — zərf; Mənə çətin gündə dayaq tək sənsən — ədat. Buraxılış izahında “həftənin tək günləri” birləşməsində tək sifətdir, çünki ismə aiddir.

Düz sözü: bu düz maralların məskənidir — isim; şamları güzgünün qarşısına düzdü — feil; hər şeyi düz danışaq — zərf; evimizin düz qabağında — ədat; düz yol — sifət. Də: Cəsarət də, sədaqət də çətin gündə sınanar — bağlayıcı; Axı sən də hər şeyi bilirsən — ədat. Ki: Bu iş ki sənə tapşırılmışdı; Sənin ki xəbərin var idi — ədat.

təkqoşma, sifət, zərf, ədatdüz5 nitq hissəsidəbağlayıcı və ya ədatsözü və nümunəni seç ↓iv class="demo js-demo" aria-live="polite">Eyni söz cümlədə müxtəlif nitq hissəsi ola bilər: piyalətək — tək qoşmadır

Yuxarıda nitq hissələri sırası var: seçilmiş sözün DİM nümunələrində aldığı nitq hissələri parlaq, qalanları solğundur; aktiv nümunədəki nitq hissəsi rənglə doldurulub. Ortada cümlədə söz həmin rənglə seçilib, aşağıda izahın cümləsi verilib.

SözDİM nümunəsi

• Nitq hissəsi
• Bu sözün nümunələrdə nitq hissələri

Tapşırıq 1 / 3○○○

“Düz” sözünün zərf kimi işləndiyi cümləni tap.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Çörəyini tək yeyən — tək zərfdir.
• Bu düz maralların məskənidir — düz isimdir.
• Şamları güzgünün qarşısına düzdü — feil.
• Evimizin düz qabağında — düz ədatdır.
• Sənin ki xəbərin var idi, bəs niyə demədin? — ki və bəs ədatdır.

DİM izahlarındakı nümunələr

söz · cümlə · nitq hissəsi

Söz	Nümunə	Nitq hissəsi
tək	piyalətək / tək əllə / tək yeyən / dayaq tək sənsən	qoşma / sifət / zərf / ədat
düz	bu düz / düzdü / düz danışaq / düz qabağında / düz yol	isim / feil / zərf / ədat / sifət
də	Cəsarət də, sədaqət də / Axı sən də	bağlayıcı / ədat
ki	Bu iş ki / Sənin ki xəbərin	ədat
artıq	artıq söz danışmazdı	sifət (ismə aiddir)

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Tək sözü həmişə sifətdir”

Piyalətək — qoşma, tək əllə — sifət, tək yeyən — zərf, dayaq tək sənsən — ədat.

“Də həmişə ədatdır”

Buraxılış izahı: “Cəsarət də, sədaqət də çətin gündə sınanar” cümləsində də bağlayıcıdır.

“Artıq sözü bu cümlədə ədatdır”

Buraxılış izahı: “O, heç vaxt artıq söz danışmazdı” cümləsində artıq sifətdir, çünki ismə aiddir.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

“Tək” sözünün nitq hissəsini müəyyən edin: Tək əllə düyün düyülməz; Mənə çətin gündə dayaq tək sənsən.

Həllini göstərTək əllə — sifətdayaq tək sənsən — ədat

Cavab: sifət, ədat.

Məsələ 2

“Düz” sözü işlənmiş beş cümlədən zərf və ədat olanları seçin: … düz danışaq; … düz qabağında dayandı.

Həllini göstərhər şeyi düz danışaq — zərfevimizin düz qabağında — ədat

Cavab: zərf; ədat.

lass="sect js-rl">

Real həyatda: atalar sözlərində “tək” müxtəlif işlənir

sifət · zərf · ədatTək əllə — ismə aiddir: sifət

Atalar sözləri və şeirlər eyni sözü fərqli vəzifələrdə işlədir. İmtahanda da sözün nitq hissəsini lüğət mənasına görə yox, cümlədə işlənməsinə görə müəyyən etmək tələb olunur.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Hansı cümlədə “düz” sözü ədat kimi işlənib?

2“Tək əllə düyün düyülməz” atalar sözündə “tək” hansı nitq hissəsidir?

3“Cəsarət də, sədaqət də çətin gündə sınanar” cümləsində “də” hansı nitq hissəsidir?

4Hansı cümlədə ədat işlənməyib?

5Açıq tipli: izahda “düz” sözü neçə müxtəlif nitq hissəsi kimi təhlil olunub?

Mənbə

Yalnız DİM izahları:

1. 24.05.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — Morfoloji təhlil (A variantı, 6), Zərf (A variantı, 10), Köməkçi nitq hissələri. Ədat (A variantı, 11)
2. 19.04.2026, buraxılış (eksternat) imtahanı (PDF) — Köməkçi nitq hissələri (A variantı, 31)