Feilin növləri: məlum, məchul, qayıdış, şəxssiz

Məchul və şəxssiz növü DİM izahı iki əlamətlə fərqləndirir: mübtəda varmı və hərəkətin subyekti (iş görən) məlumdurmu. Mübtəda var, subyekt məlum deyil — məchul növ: “Kursun əsas qaydaları yenicə müəyyənləşdirilib”, “Sizin məktublar sabah göndəriləcək”. Mübtəda yoxdur, subyekt məlum deyil — şəxssiz növ: “İş prosesində bütün tapşırıqlara əməl edildi”.

Subyekt hərəkəti öz üzərində icra edir — qayıdış növ: “Cəmil yeni roluna uyğun geyinmişdi”; “şehli yarpaqlar … yuyunur”. “Cavabları düz yazanlar bizi yaman həvəsləndirdi” cümləsi isə məlum növdə olduğu üçün bu fikirlərin heç birinə uyğun gəlmir. Təsriflənməyən feilin də növü olur: “qurulmuş” feili məchul növdədir.

göndəriləcəkməchulgeyinmişdiqayıdışəməl edildişəxssizcümləni seç, feilin növünü təyin et ↓v class="demo js-demo" aria-live="polite">Cavabları düz yazanlar bizi yaman həvəsləndirdi — DİM: məlum növdə

Yuxarıda DİM cümləsi verilib, feil göy rənglə xətlənib. Ortada dörd kart var: məchul, qayıdış, şəxssiz, məlum — hər kartda əlamət yazılıb. Seçdiyin növün kartı işıqlanır və feildən ona xətt çəkilir; altında seçimin düzgün olub-olmadığı, ən aşağıda isə izah göstərilir.

DİM cümləsiFeilin növü

• Feil
• DİM izahında
• Sənin seçimin

Tapşırıq 1 / 3○○○

“Kursun əsas qaydaları yenicə müəyyənləşdirilib” cümləsində feilin növünü düzgün seç.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Sizin məktublar sabah göndəriləcək — məchul: mübtəda var (məktublar), subyekt bəlli deyil.
• … yarpaqlar … yuyunur — qayıdış növ.
• … sükutla dinləyirdi — məlum növ.
• … aralıda qurulmuş çadırına — feili sifət də məchul növdədir.
• Cəmil geyinmişdi — məchul seçimi səhvdir: bu qayıdış növdür.

DİM izahındakı cümlələr və feilin növü

feil · növ

Cümlə	Feil	Növ
İş prosesində bütün tapşırıqlara əməl edildi.	əməl edildi	şəxssiz
Kursun əsas qaydaları yenicə müəyyənləşdirilib.	müəyyənləşdirilib	məchul
Cəmil yeni roluna uyğun geyinmişdi.	geyinmişdi	qayıdış
Sizin məktublar sabah göndəriləcək.	göndəriləcək	məchul
Cavabları düz yazanlar bizi yaman həvəsləndirdi.	həvəsləndirdi	məlum
… yarpaqlar … yuyunur, … dinləyirdi.	yuyunur · dinləyirdi	qayıdış · məlum
… aralıda qurulmuş çadırına gətirdi.	qurulmuş	məchul

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Əməl edildi də məchul növdür, çünki iş görən bilinmir”

Bu cümlədə mübtəda yoxdur və subyekt məlum deyil — bu şəxssiz növdür. Məchul növdə mübtəda olur.

“Geyinmişdi məlum növdədir”

Cəmil yeni roluna uyğun geyinmişdi — subyekt hərəkəti öz üzərində icra edir, bu qayıdış növdür.

“Feili sifətin növü olmur”

“… aralıda qurulmuş çadırına …” — qurulmuş məchul növdədir.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Feilləri növünə görə qruplaşdırın: göndəriləcək, geyinmişdi, əməl edildi, həvəsləndirdi.

Həllini göstərgöndəriləcək — məchul (mübtəda var: məktublar)geyinmişdi — qayıdışəməl edildi — şəxssiz (mübtəda yoxdur)həvəsləndirdi — məlum

Cavab: dörd fərqli növ.

Məsələ 2

“Sizin məktublar sabah göndəriləcək” və “İş prosesində bütün tapşırıqlara əməl edildi” cümlələrinin feilləri niyə fərqli növdədir?

Həllini göstərhər ikisində hərəkətin subyekti məlum deyilbirincidə mübtəda var (məktublar), ikincidə yoxdur

Cavab: birinci məchul, ikinci şəxssiz növdədir.

"sect js-rl">

Real həyatda: xəbər başlığında kim görünür?

təmir etdi · təmir edildi · başlanıldıBələdiyyə yolu təmir etdi — iş görən görünür

Bu başlıqlar bizim nümunələrimizdir, DİM cümləsi deyil. Eyni hadisəni üç cür demək olar: məlum növdə iş görən adlanır, məchul növdə yalnız iş görülən şey qalır, şəxssiz növdə isə mübtəda da olmur. Xəbəri oxuyanda “kim etdi?” sualı feilin növünü tanımağa kömək edir.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Hansı cümlənin feili məchul növdədir?

2“Cümlənin mübtədası yoxdur və hərəkətin subyekti məlum deyil” fikri feilin hansı növünə aiddir?

3Hansı cümlədə subyekt hərəkəti öz üzərində icra edir?

4“… şehli yarpaqlar günəşin ilk şəfəqləri ilə yuyunur, təbiətin oyanış nəğməsini sükutla dinləyirdi” cümləsindəki feillər hansı növdədir?

5Açıq tipli: DİM tapşırığındakı beş cümlədən (əməl edildi, müəyyənləşdirilib, geyinmişdi, göndəriləcək, həvəsləndirdi) neçəsinin feili məchul növdədir?

Mənbə

Yalnız DİM izahları:

1. 06.07.2025, III ixtisas qrupu (PDF) — Feil (A variantı, 13; B-19, C-9, D-18)
2. 05.07.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — Feil (A variantı, 2 və 6)