İsmin mənsubiyyətə görə dəyişməsi

Mənsubiyyət şəkilçisi əşyanın kimə aid olduğunu bildirir: I şəxs — kitabım, kitabımız; II şəxs — kitabın, kitabınız; III şəxs — kitabı, kitabları. Bəzi formalar iki şəxsdə düşünülə bilir. DİM izahlarındakı nümunədə yoldaşlarını, fikirlərinə, qəlbində, nəğmələrini sözlərini iki şəxsə, “Məsuliyyətin böyük, vəzifən müqəddəsdir” cümləsindəki sözləri isə yalnız bir şəxsə aid düşünmək olar.

Mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edəndə bəzi sözlərin kökündə sait düşür: “Fələk ömrümüzə saldı ayrılıq” misrasında ömür sözünün saiti mənsubiyyət şəkilçisinin tələbi ilə düşüb. Sədri sözündə isə sait düşməyib — kök özü sədr şəklində yazılır. Hay-küyü mənsubiyyət şəkilçili, adlıq halda olan isimdir. “Yolunuzu sizin bağın yanından salsaq” cümləsində mənsubiyyət şəkilçisi düzgün işlənməyib: -muzu olmalıdır. Ümumi qaydaya görə mənbə, mövqe, tale, su, nə sözləri mənsubiyyət şəkilçisini y samiti ilə qəbul edir: mənbəyi, mövqeyi, taleyi, suyu, nəyi.

yoldaşlarınıiki şəxsdəvəzifənbir şəxsdəömrümüzəsaiti düşübsözü seç, mənsubiyyətini təhlil et ↓v class="demo js-demo" aria-live="polite">Yoldaşlarını — iki şəxsdə düşünmək olar

Yuxarıda DİM tapşırığındakı cümlə verilib, sözün altından xətt çəkilib. Kartlardan birini seç: söz neçə şəxsdə düşünülə bilər, kökün saiti düşübmü, söz hansı haldadır, şəkilçi düzgün işlənibmi. Düzgün cavabdan sonra ən aşağıda izah açılır.

SözCavab

• Sənin cavabın
• Nəticə

Tapşırıq 1 / 3○○○

“Məsuliyyətin böyük, vəzifən müqəddəsdir” cümləsində məsuliyyətin sözü haqqında doğru fikri seç.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Qəlbində — iki şəxsdə düşünmək olar.
• Məsuliyyətin — yalnız bir şəxsə aiddir.
• Sədri — “mənsubiyyət şəkilçisinə görə düşüb” səhvdir: sait düşməyib, kökü sədr şəklindədir.
• Hay-küyü — mənsubiyyət şəkilçili, adlıq hal.
• Ömrümüzə — saiti mənsubiyyət şəkilçisinin tələbi ilə düşüb.

DİM izahlarındakı nümunələr

söz · mənsubiyyət

Söz	Hökm	Qeyd	DİM izahı
yoldaşlarını, fikirlərinə, qəlbində, nəğmələrini	iki şəxsdə düşünülə bilər	—	06.07.2025
məsuliyyətin, vəzifən	yalnız bir şəxsə aiddir	—	06.07.2025
ömrümüzə	saiti düşüb	mənsubiyyət şəkilçisinin tələbi ilə	15.03.2026
sədri	saiti düşməyib	sədir yox, sədr	05.07.2026
hay-küyü	mənsubiyyət şəkilçili	adlıq hal	24.05.2026
çertyoju	mənsubiyyət şəkilçili	adlıq hal, təsirlik deyil	24.05.2026
Balana	mənsubiyyət şəkilçili	yönlük hal	09.03.2026
yolunuzu	norma pozulub	düzgünü: -muzu	06.07.2025

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Sədri sözündə sait düşüb (sədir → sədri)”

Kök özü sədr şəklində yazılır, burada saitini itirmiş söz yoxdur.

“Hay-küyü sözü təsirlik haldadır”

Hay-küyü mənsubiyyət şəkilçili, adlıq halda olan isimdir.

“Ömrümüzə sözündə sait hal şəkilçisinə görə düşüb”

Söz kökünün saiti mənsubiyyət şəkilçisinin tələbi ilə düşüb.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

“Yoldaşlarını sevinclə qarşıladım” cümləsindəki yoldaşlarını sözünü iki şəxsdə düşünün.

Həllini göstərsənin yoldaşlarını — II şəxsonun yoldaşlarını — III şəxs

Cavab: iki şəxsdə düşünmək olar.

Məsələ 2

“Yolunuzu sizin bağın yanından salsaq” cümləsindəki səhvi düzəldin.

Həllini göstərsalsaq — I şəxsin cəmimənsubiyyət şəkilçisi də I şəxsin cəmi olmalıdır: -muzudüzgünü: Yolumuzu …

Cavab: yolumuzu.

lass="sect js-rl">

Real həyatda: sinifdə “bu kimindir?”

dəftərim · dəftərin · dəftəridəftərim — mənim dəftərim

Bu nümunələr bizimdir, DİM tapşırığından deyil. Sinifdə dəftərlər qarışanda “Bu kimin dəftəridir?” soruşuruq; mənsubiyyət şəkilçisi cavabı sözün özündə verir: dəftərim, dəftərin, dəftəri.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1“Məsuliyyətin böyük, vəzifən müqəddəsdir” cümləsindəki mənsubiyyət şəkilçili sözlər haqqında doğru fikir:

2Hansı sözdə kökün saiti mənsubiyyət şəkilçisinin tələbi ilə düşüb?

3“Qəsəbəyə yaxınlaşdıqca insanların hay-küyü eşidilir” cümləsindəki hay-küyü sözü:

4“Yolunuzu sizin bağın yanından salsaq, səninlə mən görüşərəm” cümləsindəki yolunuzu sözü haqqında doğru fikir:

5Açıq tipli: yoldaşlarını, fikirlərinə, qəlbində, nəğmələrini, məsuliyyətin, vəzifən — bu sözlərdən neçəsini iki şəxsdə düşünmək olar?

Mənbə

Yalnız DİM izahları:

1. 06.07.2025, III ixtisas qrupu (PDF) — İsim (A variantı, 4; B-8, C-22, D-3) və Ədəbi dilin normaları (A variantı, 8; B-21, C-18, D-4)
2. 15.03.2026, buraxılış imtahanı (PDF) — Mövzulararası əlaqə (A variantı, 36; B-31, C-34, D-38)
3. 05.07.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — Mövzulararası (A variantı, 23; B-25, C-25, D-24)
4. 24.05.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — İsim (A variantı, 9; B-7, C-9, D-20) və Morfoloji təhlil (A variantı, 5; B-9, C-7, D-18)
5. 09.03.2026, buraxılış imtahanı (PDF) — Morfoloji təhlil (A variantı, 33; B-35, C-34, D-33)