Sifət: dərəcələri, quruluşu və isimləşməsi
Dərsin mətni
Sifət əşyanın əlamətini bildirir və ismə aid olur. Sifətin üç dərəcəsi var: adi (kiçik, ağ), azaltma (ağımtıl, şirintəhər) və çoxaltma dərəcəsi (çox faydalı, dümağ, qapqara). DİM izahlarındakı nümunələrdə “… vida edib kiçik bir kənd klubunda …” cümləsində sifət adi dərəcədə, “… çox faydalı işlər görmüşdür” cümləsində isə çoxaltma dərəcəsindədir; düm-ağ yazılışı səhv, dümağ düzgündür.
Tək, artıq sözlərini ədatdan ayıran əlamət onların ismə aid olmasıdır: “həftənin tək günləri”, “artıq söz”. “Düz yol” birləşməsində də düz sifətdir. Gözəl sadə sifətdir, dağlardakı isə -kı şəkilçisi ilə düzələn sifətdir, yer zərfi deyil. Sifət isimləşə də bilər: “Getdin, gözəl, çox gözlədim, gəlmədin” misrasında xitab isimləşmiş sifətlə ifadə olunub.
kiçikadi dərəcəçox faydalıçoxaltma dərəcəsiGetdin, gözəlisimləşmiş sifətsözü seç, sifəti təhlil et ↓iv class="demo js-demo" aria-live="polite">Çox faydalı — çoxaltma dərəcəsiYuxarıda DİM tapşırığındakı cümlə və ya söz verilib, sifətin altından xətt çəkilib. Kartlardan birini seç: sifətin dərəcəsi, düzgün yazılışı, quruluşu və ya cümlədə hansı nitq hissəsi olduğu. Düzgün cavabdan sonra kart yaşıl olur, ən aşağıda izah açılır.
SözCavab- Sənin cavabın
- Nəticə
“Kiçik bir kənd klubunda” birləşməsindəki sifətin dərəcəsini müəyyən et.
Sürgüləri və düymələri tənzimlə…Simulyasiyada nə görürsən?
sürgünün dili ilə- Kiçik — adi dərəcə.
- Dağlardakı — düzəltmə sifət, yer zərfi deyil.
- Artıq söz — “ədat” seçimi səhvdir: sifətdir, çünki ismə aiddir.
- Düz yol — sifət.
- Gözəl qızısan — sadə sifət.
DİM izahlarındakı nümunələr
sifət · dərəcə · quruluş| Söz | Hökm | Qeyd | DİM izahı |
|---|---|---|---|
| çox faydalı | çoxaltma dərəcəsi | cümlədə yalnız bir söz | 19.04.2026 |
| kiçik | adi dərəcə | — | 24.05.2026 |
| dümağ | düzgün yazılış | səhv: düm-ağ | 09.03.2025 |
| gözəl (qızısan) | sadə sifət | — | 25.05.2025 |
| dağlardakı | düzəltmə sifət | yer zərfi deyil | 24.05.2026 |
| gözəl (Getdin, gözəl) | isimləşmiş sifət | xitab | 15.03.2026 |
| tək (günləri), artıq (söz) | sifət | ismə aiddir | 19.04.2026 |
| düz (yol) | sifət | — | 24.05.2026 |
| nahamar | düzəltmə sifət | — | 06.07.2025 |
Ən çox edilən səhvlər
qırmızı qələm“Tək, artıq sözləri həmişə ədatdır”Həftənin tək günləri, artıq söz — sifətdir, çünki ismə aiddir.
“-dakı ilə bitən söz yer zərfidir”Dağlardakı quruluşca düzəltmə sifətdir.
“Çoxaltma dərəcəsindəki sifət defislə yazılır: düm-ağ”Düzgün yazılış: dümağ.
Həll olunmuş məsələlər
əvvəl özün həll etMəsələ 1
“… xalqının maariflənməsi və inkişafı üçün çox faydalı işlər görmüşdür” cümləsində çoxaltma dərəcəsində neçə sifət var?
Həllini göstərçox faydalı — çoxaltma dərəcəsibaşqa çoxaltma dərəcəli sifət yoxdurCavab: bir.
Məsələ 2
“Getdin, gözəl, çox gözlədim, gəlmədin” misrasındakı gözəl sözünü təhlil edin.
Həllini göstərəslində sifətdirburada isimləşibcümlədə xitabdırCavab: isimləşmiş sifət, xitab.
class="sect js-rl">Real həyatda: boya mağazasında
ağ · ağımtıl · dümağağ — adi dərəcəBu nümunələr bizimdir, DİM tapşırığından deyil. Boya seçəndə deyirik: divar ağımtıl olsun, tavan dümağ. Eyni əlamətin azlığı və çoxluğu sifətin dərəcələri ilə bildirilir.
Özünü yoxla: 5 sınaq testi
5 sual1“… vida edib kiçik bir kənd klubunda işləməyə gedirdim” cümləsindəki sifət hansı dərəcədədir?
2Hansı cərgədə hər iki söz düzgün yazılıb?
3“O, heç vaxt artıq söz danışmazdı” cümləsində artıq sözü:
4“Güman ki, bu, dağlardakı qazıntı yerlərinin çertyoju idi” cümləsində dağlardakı sözü:
5Açıq tipli: “… çox faydalı işlər görmüşdür” cümləsində neçə söz sifətin çoxaltma dərəcəsindədir?
MənbəYalnız DİM izahları:
- 19.04.2026, buraxılış (eksternat) imtahanı (PDF) — Mövzulararası əlaqə (A variantı, 38; B-34, C-40, D-32) və Köməkçi nitq hissələri (A variantı, 31; B-35, C-37, D-33)
- 24.05.2026, III ixtisas qrupu (PDF) — Mövzulararası əlaqə (A variantı, 24; B-24, C-25, D-23), Morfoloji təhlil (A variantı, 5; B-9, C-7, D-18) və Zərf (A variantı, 10; B-14, C-18, D-21)
- 09.03.2025, buraxılış imtahanı (PDF) — Orfoqrafiya (A variantı, 31; B-35, C-38, D-35)
- 25.05.2025, III ixtisas qrupu (PDF) — Nitq hissələri (A variantı, 20; B-5, C-21, D-14)
- 15.03.2026, buraxılış imtahanı (PDF) — Mövzulararası əlaqə (A variantı, 36; B-31, C-34, D-38)
- 06.07.2025, III ixtisas qrupu (PDF) — Söz yaradıcılığı (A variantı, 1; B-15, C-21, D-11)