Dəri: quruluşu və bədən temperaturunun tənzimi

Dəri üç qatdan ibarətdir: epidermis (üst qat; ölü buynuzlaşmış hüceyrələr qoruyur, aşağıda canlı hüceyrələr və piqment — melanin var), derma (əsl dəri: qan damarları, sinir ucları və reseptorlar, tər və piy vəziləri, tük kökləri) və dərialtı piy toxuması (istilik izolyasiyası, ehtiyat).

Dəri termorequlyasiyada əsas rol oynayır. İstidə dəri damarları genişlənir — qan dəriyə çox gəlir və istilik xaricə verilir; tər buxarlanaraq bədəni soyudur. Soyuqda damarlar daralır — istilik itkisi azalır, tükü qaldıran əzələlər yığılır (“qaz dərisi”), titrəmə istilik hasil edir. Bu tənzimi beyindəki hipotalamus idarə edir.

epidermis · derma · piy toxumasıdərinin qatlarıistidədamarlar genişlənir, tər ayrılırsoyuqdadamarlar daralır, “qaz dərisi”, titrəməhavanın temperaturunu dəyiş ↓iv class="demo js-demo" aria-live="polite">20 °C: normal vəziyyət

Dərinin kəsiyi dərslikdəki kimi. Qırmızı — arteriya, göy — vena; nazik qırmızı ilgəklər — kapilyarlar. Göy spiral — tər vəzisi, sarımtıl — piy vəzisi, sarı xətt — sinir və reseptorlar. Sağda termometr.

Havanın temperaturu20 °C

• Dəri damarları
• Tər vəziləri
• Tükü qaldıran əzələ

Tapşırıq 1 / 3○○○

İstidə bədənin soyuma rejimini göstər.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• 30 °C-dən yuxarı: damarlar genişlənir, tər vəzisindən tər çıxır və buxarlanır.
• Tər buxarlananda dəridən istilik aparır — bədən soyuyur.
• 5 °C-dən aşağı: damarlar daralır, dəridən istilik itkisi azalır.
• Soyuqda tükü qaldıran əzələ yığılır, tük dikəlir — “qaz dərisi”.
• Piy toxuması isə hər zaman istilik izolyatoru rolunu oynayır.

Dərinin funksiyaları

bir orqan — çox iş

Funksiya	Necə həyata keçirilir
Qoruyucu	buynuz qat, melanin (ultrabənövşəyidən), piy
Termorequlyasiya	damarların genişlənib-daralması, tər
İfrazat	tərlə su, duzlar, sidik cövhəri
Duyğu	toxunma, ağrı, istilik və soyuq reseptorları
D vitamininin sintezi	günəş şüalarının təsiri ilə

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Soyuqda damarlar genişlənir ki, isinək”

Əksinə: soyuqda dəri damarları daralır — qan dəriyə az gəlir və istilik içəridə saxlanır.

Tərin yalnız ifrazat funksiyası olduğunu düşünmək

Tər, əsasən, buxarlanaraq bədəni soyudur — termorequlyasiyanın əsas yollarından biridir.

Epidermisdə qan damarlarının olduğunu düşünmək

Epidermisdə damar yoxdur; o, dermadakı kapilyarlardan qidalanır.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Niyə rütubətli isti havada istini daha çətin keçiririk?

Həllini göstərHavada çox su buxarı olanda tər çətin buxarlanırBuxarlanma ilə istilik verilməsi azalır

Cavab: tər buxarlana bilmir.

Məsələ 2

Niyə soyuqda barmaqlar ağarır, qızardıqda isə dəri qızarır?

Həllini göstərSoyuqda dəri damarları daralır — qan az gəlir, dəri ağarırİstidə damarlar genişlənir — qan çox gəlir, dəri qızarır

Cavab: damarların daralması və genişlənməsi.

class="sect js-rl">

Real həyatda: istidə bədən temperaturu niyə dəyişmir?

tər və buxarlanmaHavanın temperaturu yüksəlir

Bədən temperaturunu beyindəki hipotalamus “termostat” kimi tənzimləyir. İstidə çox su itirdiyimiz üçün bol su içmək vacibdir: susuzlaşma tər ayrılmasını azaldır və istivurma riskini artırır.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Dərinin üst qatı necə adlanır?

2İstidə dəri damarları necə dəyişir?

3Tər vəziləri dərinin hansı qatındadır?

4“Qaz dərisi” nəyin nəticəsidir?

5Açıq tipli: dəri neçə əsas qatdan ibarətdir (piy toxuması daxil)? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya (anatomiya) → Dəri: quruluşu və funksiyaları, termorequlyasiya.