Ürək və qan dövranı dairələri

İnsanın ürəyi dörd kameralıdır: iki qulaqcıq və iki mədəcik. Ürəyin sağ yarısında venoz (oksigeni az), sol yarısında arterial (oksigenlə zəngin) qan olur — onlar qarışmır. Qan iki dairə üzrə hərəkət edir.

Kiçik (ağciyər) dairə: sağ mədəcik → ağciyər arteriyası → ağciyərlər (qan oksigenlə zənginləşir) → ağciyər venaları → sol qulaqcıq. Böyük dairə: sol mədəcik → aorta → bütün orqanlar → boş venalar → sağ qulaqcıq. Ürək dövrü 75 vurğuda ≈ 0,8 s-dir: qulaqcıqların sistolası 0,1 s, mədəciklərin sistolası 0,3 s, ümumi diastola 0,4 s.

4 kamera2 qulaqcıq + 2 mədəcik; venoz və arterial qan qarışmırsol mədəcik → aortaböyük dairə bütün bədəni qidalandırırsağ mədəcik → ağciyərlərkiçik dairədə qan oksigenlə zənginləşirdairəni seç, nəbzi dəyiş ↓div class="demo js-demo" aria-live="polite">75 vurğu: ürək dövrü 0,8 s — qulaqcıqlar, sonra mədəciklər yığılır, sonra dincəlmə

Ürək dərslikdəki kimi ön kəsikdə göstərilib: SQ — sağ qulaqcıq, SM — sağ mədəcik, SoQ — sol qulaqcıq, SoM — sol mədəcik; sol mədəciyin divarı daha qalındır. Yuxarıda ağciyərlər, aşağıda bədənin orqanları. Göy nöqtələr — venoz qan, qırmızılar — arterial qan.

GöstərÜrək vurğularının sayı (dəqiqədə)75Bir vurğuda atılan qan70 ml

• Ürək dövrünün müddəti
• Dəqiqəlik həcm

Tapşırıq 1 / 3○○○

Dəqiqəlik həcm düz 5 L olsun.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Kiçik dairədə göy (venoz) qan ağciyərlərə gedir və oradan qırmızı (arterial) qayıdır — qaz mübadiləsi ağciyərlərdə baş verir.
• Böyük dairədə əksinə: qırmızı qan orqanlara gedir, oksigeni verib göy qayıdır.
• Diqqət: ağciyər venalarında arterial, ağciyər arteriyasında isə venoz qan axır. Arteriya — ürəkdən, vena — ürəyə gedən damardır.
• Nəbzi 75-dən 150-yə qaldır: ürək dövrü 0,8 s-dən 0,4 s-ə qısalır, dəqiqəlik həcm təxminən iki dəfə artır.
• Mədəciklər qulaqcıqlardan gec və güclü yığılır — qanı damarlara məhz onlar itələyir.

Qan dövranının iki dairəsi

haradan, haraya

Kiçik dairə	Böyük dairə
Başlanır	sağ mədəcikdən	sol mədəcikdən
Qurtarır	sol qulaqcıqda	sağ qulaqcıqda
Əsas damarlar	ağciyər arteriyası, ağciyər venaları	aorta, yuxarı və aşağı boş venalar
Qan necə dəyişir	venoz → arterial (ağciyərlərdə)	arterial → venoz (orqanlarda)
Vəzifəsi	qanı oksigenlə zənginləşdirmək	orqanları oksigen və qida ilə təmin etmək

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Arteriyalarda həmişə arterial qan axır”

Arteriya — ürəkdən çıxan damardır. Ağciyər arteriyasında venoz qan, ağciyər venalarında isə arterial qan axır.

Kiçik dairənin sol mədəcikdən başladığını düşünmək

Kiçik dairə sağ mədəcikdən başlayır, böyük dairə — sol mədəcikdən. Sol mədəciyin divarı daha qalındır, çünki qanı bütün bədənə vurur.

Ürək dövrünün fazalarını cəmləməmək

0,1 + 0,3 + 0,4 = 0,8 s. Nəbz artanda ən çox diastola qısalır — ürəyin dincəlmə vaxtı azalır.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Nəbz 75 olanda ürək dövrünün müddətini tapın.

Həllini göstər1 dəqiqə = 60 s60 / 75 = 0,8 s

Cavab: 0,8 s.

Məsələ 2

Ürək dəqiqədə 70 dəfə vurur, hər vurğuda 70 ml qan atır. Dəqiqəlik həcmi tapın.

Həllini göstər70 · 70 = 4900 ml= 4,9 L/dəq

Cavab: ≈ 4,9 L/dəq — bədəndəki qanın təxminən hamısı 1 dəqiqədə dövr edir.

div class="sect js-rl">

Real həyatda: qaçanda ürək nə edir?

dəqiqəlik həcm artırSakitlikdə: ≈ 70 vurğu, hər vurğuda ≈ 70 ml — dəqiqədə ≈ 5 L qan

Ürək əzələnin tələbatına uyğunlaşır: fiziki iş zamanı nəbz və hər vurğuda atılan qanın həcmi artır. Mütəmadi məşq ürək əzələsini gücləndirir — idmançılarda sakit nəbz adətən daha aşağıdır, çünki ürək hər vurğuda daha çox qan vurur.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Ağciyər venaları ilə hansı qan axır və hara gedir?

2Aorta ürəyin hansı kamerasından başlayır?

3Dəqiqədə 75 vurğu olanda ürək dövrü nə qədər çəkir?

4Kiçik dairə harada başlayır və harada qurtarır?

5Açıq tipli: ürək dəqiqədə 60 dəfə vurur, hər dəfə 80 ml qan atır. Dəqiqəlik həcm neçə litrdir? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya (anatomiya) → Qan dövranı sistemi: ürəyin quruluşu və işi, ürək dövrü, qan dövranının kiçik və böyük dairələri.

section>