Onurğa beyni: quruluşu və funksiyaları

Onurğa beyni onurğa kanalında yerləşən, uzunluğu 42–45 sm olan ağ kordur: uzunsov beyindən başlayır, I–II bel fəqərələri səviyyəsində bitir. 31 seqmentdən ibarətdir, hər seqmentdən bir cüt onurğa beyni siniri çıxır. Kəsikdə mərkəzdə kəpənək formalı boz maddə (neyron cisimləri), ətrafında ağ maddə (miyelinli liflər — yollar) görünür; mərkəzdə maye ilə dolu kanal keçir. Üstdən üç qişa örtür.

Hər sinir iki kökdən yaranır: arxa (hissi) kökdə düyün var — hissi neyronların cisimləri orada yerləşir; ön (hərəki) kök ön buynuzlardakı hərəki neyronların aksonlarıdır. Onurğa beyninin iki funksiyası var: refleks (diz, geri çəkmə refleksləri) və ötürücü — ağ maddə ilə impulslar baş beyinə qalxır və ondan enir. Zədədən aşağıda hiss və iradi hərəkət itir, amma aşağı seqmentlərin refleksləri qalır.

31 seqment · 31 cüt sinir8 boyun, 12 döş, 5 bel, 5 oma, 1 büzdümboz maddə içəridəbaş beyin qabığında isə xaricdədirarxa kök — hissi, ön kök — hərəkisinir özü qarışıqdırhissəni seç, impulsun yolunu izlə, zədə qur ↓div class="demo js-demo" aria-live="polite">Mərkəzdə boz maddə, ətrafında ağ maddə

Solda bel seqmentinin en kəsiyi (yuxarı — arxa tərəf): boz maddə, ağ maddə, kanal, qişalar, arxa kök düyünlə, ön kök və onurğa beyni siniri. Sarı nöqtə — hissi impuls, qırmızı — hərəki impuls. Sağda onurğa beyninin şöbələri (C, T, L, S) və zədədən aşağıda hissizlik zonası.

Onurğa beyninin hissəsiİmpulsun yoluZədənin səviyyəsi

• Funksiyası
• Yol
• Bədən

Tapşırıq 1 / 3○○○

Hissi neyronların cisimlərinin yerləşdiyi kökü seç.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Boz maddə mərkəzdə kəpənək kimidir, ağ maddə onu əhatə edir.
• Arxa kökdə qalınlaşma var — onurğa beyni düyünü (hissi neyronlar).
• Refleks qövsündə impuls arxa kökdən daxil olur, ön kökdən çıxır.
• Döş hissəsində zədə olanda ayaqdan gələn hiss baş beyinə çatmır.
• Hətta boyun zədəsində də ayağın refleks qövsü bel seqmentində qapanır.

Onurğa beyninin şöbələri

31 cüt sinir

Şöbə	Seqment (sinir cütü)	Nəyi idarə edir
Boyun (C)	8	boyun, qollar, diafraqma
Döş (T)	12	gövdə əzələləri, qabırğaarası əzələlər; yan buynuzlarda simpatik mərkəzlər
Bel (L)	5	qarının aşağı hissəsi, ayaqlar (diz refleksi — L2–L4)
Oma (S)	5	ayaqlar, sidik kisəsi, düz bağırsaq; parasimpatik mərkəzlər
Büzdüm (Co)	1	büzdüm nahiyəsinin dərisi

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Onurğa beynində də boz maddə xaricdədir”

Baş beyin qabığında boz maddə səthdədir, onurğa beynində isə əksinə — boz maddə içəridə, ağ maddə xaricdə.

“Ön köklər hissi, arxa köklər hərəkidir”

Əksinədir: arxa kök hissi (düyün də ondadır), ön kök hərəkidir. Onurğa beyni siniri isə qarışıqdır.

“Onurğa beyni bütün onurğa sütununu doldurur”

O, I–II bel fəqərələri səviyyəsində bitir; aşağıda kanalda yalnız sinir kökləri — “at quyruğu” var.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Təcrübədə qurbağanın onurğa beyninin sol arxa kökləri kəsildi. Sol ayağı turşuya salanda nə baş verər? Sol ayaq iradi hərəkət edə bilərmi?

Həllini göstərArxa kök hissidir — impuls onurğa beyninə daxil olmurRefleks qövsü qırılıb — ayaq geri çəkilmirÖn kök salamatdır — hərəki əmrlər əzələyə çatır

Cavab: refleks və hiss itir, hərəkət qabiliyyəti qalır.

Məsələ 2

İnsanda neçə cüt onurğa beyni siniri var? Boyun və döş şöbələrindən cəmi neçə cüt çıxır?

Həllini göstər8 + 12 + 5 + 5 + 1 = 31Boyun 8 + döş 12 = 20

Cavab: 31 cüt; 20 cüt.

class="sect js-rl">

Real həyatda: həkim çəkiclə dizə niyə vurur?

diz refleksiNevroloq çəkiclə diz qapağının altındakı vətərə vurur

Diz refleksi ən sadə refleksdir: qövsdə cəmi iki neyron var, ara neyron yoxdur. Həkim refleksin zəif, güclü və ya heç olmadığına baxaraq onurğa beyninin hansı seqmentinin zədələndiyini müəyyən edir. Ona görə də zədə ilə bağlı müayinələrdə refleksləri yoxlayırlar.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1İnsanda onurğa beynindən neçə cüt sinir çıxır?

2Hissi neyronların cisimləri harada yerləşir?

3Onurğa beyninin funksiyaları hansılardır?

4Onurğa beyninin ağ maddəsi nədən ibarətdir?

5Açıq tipli: diz refleksinin qövsündə neçə neyron iştirak edir? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya (anatomiya) → Sinir sistemi: onurğa beyninin quruluşu və funksiyaları, refleks qövsü.

on>