Qan qrupları və qan köçürmə: AB0 sistemi və rezus-faktor

Eritrositlərin səthində antigenlər (A və B), qanın plazmasında isə onlara qarşı anticisimlər (anti-A, anti-B) ola bilər. Eyni adlı antigen və anticisim görüşəndə eritrositlər bir-birinə yapışır — aqqlütinasiya baş verir. Ona görə insanın öz qanında belə cüt olmur: A qrupunda anti-B, B qrupunda anti-A, O qrupunda hər ikisi, AB qrupunda heç biri yoxdur.

Qan köçürəndə əsas qayda: donorun eritrositlərindəki antigenlər resipiyentin plazmasındakı anticisimlərlə görüşməməlidir. Buna görə O (I) qrup — “universal donor”, AB (IV) — “universal resipiyent” adlanır. Bundan başqa rezus-faktor nəzərə alınır: Rh+ qanı Rh− insana köçürmək olmaz. Praktikada isə həmişə eyni qrup və eyni rezus köçürülür.

antigen + eyniadlı anticisimaqqlütinasiya — eritrositlər yapışırO (I)antigen yoxdur — universal donorAB (IV)anticisim yoxdur — universal resipiyentdonoru və resipiyenti seç ↓O Rh− donor: eritrositlərdə antigen yoxdur — uyğundur

Solda donorun eritrositləri: sarı üçbucaqlar — A antigeni, göy dairələr — B antigeni, bənövşəyi romblar — Rh-faktor. Sağda resipiyentin plazması: sarı Y — anti-A, göy Y — anti-B anticisimləri. Uyğunsuzluqda eritrositlər bir yerə toplanıb yapışır.

Donor (qanı verən)Resipiyent (qanı alan)

• Donor eritrositlərində antigenlər
• Resipiyent plazmasında anticisimlər
• Səbəb

Tapşırıq 1 / 3○○○

Universal donoru seç (istənilən resipiyentə uyğun).

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• O qrupun eritrositlərində antigen yoxdur — onlar istənilən qrupun plazmasında yapışmır.
• A qrup donoru B qrup resipiyentə: anti-A anticisimləri A antigenlərini tanıyır — aqqlütinasiya.
• AB qrup resipiyentin plazmasında anticisim yoxdur — istənilən qrupu qəbul edə bilər.
• Qrup uyğun olsa da, Rh+ donor Rh− resipiyentə uyğun deyil.
• Rh− donor Rh+ resipiyentə uyğundur.

AB0 sistemi

antigenlər və anticisimlər

Qrup	Eritrositlərdə antigen	Plazmada anticisim	Kimə verə bilər*
O (I)	—	anti-A, anti-B	hamıya
A (II)	A	anti-B	A, AB
B (III)	B	anti-A	B, AB
AB (IV)	A, B	—	yalnız AB
* nəzəri qayda; praktikada eyni qrup və rezus köçürülür

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“O qrup universal resipiyentdir”

O qrupun plazmasında hər iki anticisim var — o yalnız O qan qəbul edə bilər. Universal resipiyent AB qrupdur.

Antigen və anticisimi qarışdırmaq

Antigenlər eritrositlərin səthindədir, anticisimlər plazmada həll olmuş zülallardır.

Rezus-faktoru unutmaq

AB0 uyğun olsa belə, Rh+ qanı Rh− insana köçürmək təhlükəlidir.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

B (III) Rh− qrupu olan xəstəyə hansı qrupların qanını köçürmək olar (nəzəri qaydaya görə)?

Həllini göstərPlazmasında anti-A var → A və AB eritrositləri yapışarRh− → yalnız Rh− donor

Cavab: O Rh− və B Rh−.

Məsələ 2

Niyə AB (IV) qrupu “universal resipiyent” adlanır?

Həllini göstərAB qrupun plazmasında nə anti-A, nə anti-B varDonorun heç bir AB0 antigeni yapışmaya səbəb olmur

Cavab: onun plazmasında anticisim yoxdur.

Real həyatda: bir donor — üç həyat

qan donorluğuDonor bir dəfəyə təxminən 450 ml qan verir

Köçürmədən əvvəl həkimlər donorun və xəstənin qan qrupunu və rezus-faktorunu təyin edir, sonra uyğunluq sınağı aparırlar. Sağlam yetkin insan müəyyən fasilələrlə qan verə bilər — orqanizm itirilmiş qanı bir neçə həftəyə bərpa edir.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Hansı qan qrupu universal donor sayılır?

2A (II) qrupun plazmasında hansı anticisim var?

3Aqqlütinasiya nədir?

4Rh+ qanı kimə köçürmək olmaz?

5Açıq tipli: AB0 sistemində neçə qan qrupu var? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya (anatomiya) → Qan və immunitet: qan qrupları, AB0 sistemi, rezus-faktor, qan köçürmə.

/section>