Vegetativ sinir sistemi: simpatik və parasimpatik şöbələr

Sinir sistemi somatik (skelet əzələlərini idarə edir, iradəmizə tabedir) və vegetativ (daxili orqanları, damarları, vəziləri idarə edir, iradəmizdən asılı deyil) hissələrə bölünür. Vegetativ sinir sisteminin iki şöbəsi bir-birinin əksinə işləyir: simpatik və parasimpatik.

Simpatik şöbə orqanizmi gərginliyə, “döyüş və ya qaç” vəziyyətinə hazırlayır: ürək tez döyünür, göz bəbəyi genişlənir, bronxlar genişlənir, qanda qlükoza artır, həzm zəifləyir. Parasimpatik şöbə (əsasən azan sinir) “istirahət və həzm” vəziyyətini yaradır: ürək döyüntüsü yavaşıyır, bəbək daralır, həzm və tüpürcək ifrazı güclənir.

somatik ↔ vegetativiradi ↔ qeyri-iradi idarəsimpatik“döyüş və ya qaç”parasimpatik“istirahət və həzm”şöbəni seç, orqana bas ↓Simpatik: ürək tez döyünür

Hər kartda bir orqan: bəbəyin ölçüsü, ürəyin döyüntü tezliyi, bronxların genişliyi, bağırsağın peristaltikası, tüpürcək damcıları və qaraciyərdən qana çıxan qlükoza (sarı üçbucaqlar) şöbəyə görə dəyişir.

ŞöbəOrqan

• Təsiri
• Mediator və vəziyyət

Tapşırıq 1 / 3○○○

Qorxu vəziyyətində ürəyin işini göstər.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Simpatik: ürək iki dəfə tez döyünür, bəbək genişlənir.
• Simpatik: bronxlar genişlənir — daha çox hava, qaraciyər qana qlükoza buraxır.
• Simpatik: həzm və tüpürcək ifrazı zəifləyir — ağız quruyur.
• Parasimpatik: ürək sakitləşir, bəbək daralır.
• Parasimpatik: bağırsağın dalğavari hərəkəti güclənir, tüpürcək çox ifraz olunur.

Şöbələrin təsiri

antaqonizm

Orqan	Simpatik	Parasimpatik
Göz bəbəyi	genişlənir	daralır
Ürək	tezləşir, güclənir	yavaşıyır
Bronxlar	genişlənir	daralır
Həzm (peristaltika, şirələr)	zəifləyir	güclənir
Tüpürcək	az, qatı	çox, duru
Qanda qlükoza	artır	azalır
Mediator	noradrenalin	asetilxolin

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Simpatik şöbə həmişə gücləndirir”

Simpatik şöbə ürəyi gücləndirir, amma həzmi zəiflədir. Hər şöbənin təsiri orqandan asılıdır.

Vegetativ sistemi iradəmizə tabe saymaq

Ürəyi və ya bəbəyi iradəmizlə idarə edə bilmirik — bu, vegetativ (avtonom) sinir sistemidir.

Azan siniri simpatik saymaq

Azan sinir (X cüt) parasimpatik şöbənin əsas siniridir: ürəyi yavaşıdır, həzmi gücləndirir.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Niyə həyəcanlananda ağız quruyur, ürək tez döyünür?

Həllini göstərStressdə simpatik şöbə aktivləşirTüpürcək ifrazı azalır, ürək döyüntüsü tezləşir

Cavab: simpatik şöbənin təsiri.

Məsələ 2

Niyə yeməkdən sonra yuxu gəlir və rahatlıq hiss olunur?

Həllini göstərYeməkdən sonra parasimpatik şöbə aktivləşirHəzm güclənir, ürək döyüntüsü yavaşıyır — “istirahət və həzm”

Cavab: parasimpatik şöbənin təsiri.

Real həyatda: imtahan həyəcanı və dərin nəfəs

şöbələrin növbələşməsiİmtahan başlayır — simpatik şöbə aktivləşir

Vegetativ sinir sistemini birbaşa idarə edə bilməsək də, tənəffüs vasitəsilə ona təsir edə bilərik: yavaş nəfəsvermə ürək döyüntüsünü azaldır. İdmançılar və həkimlər bu üsuldan stressi azaltmaq üçün istifadə edirlər.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Simpatik şöbə göz bəbəyinə necə təsir edir?

2Ürək döyüntüsünü hansı şöbə yavaşıdır?

3Parasimpatik şöbənin mediatoru hansıdır?

4Hansı orqanı iradəmizlə idarə edə bilərik?

5Açıq tipli: vegetativ sinir sisteminin neçə şöbəsi var? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya (anatomiya) → Sinir sistemi: somatik və vegetativ sinir sistemi, simpatik və parasimpatik şöbələr.

on>