Toxumun quruluşu və cücərmə şərtləri

İkiləpəli bitkinin (məsələn, lobyanın) toxumu toxum qabığından və rüşeymdən ibarətdir. Rüşeymin iki iri ləpəsi ehtiyat qida maddələri saxlayır; rüşeymdə həmçinin rüşeym kökcüyü, gövdəcik və tumurcuq var. Birləpəlilərdə (buğda) ehtiyat qida əsasən endospermdədir.

Cücərmə üçün üç şərt lazımdır: su (toxum şişir, fermentlər işə düşür), hava (oksigen) — rüşeym tənəffüs edir, və uyğun temperatur. Əvvəlcə kökcük çıxıb aşağı böyüyür, sonra gövdəcik əyilmiş halda torpağı yarıb yuxarı çıxır, lobyada ləpələr torpaqdan yuxarı qalxır, sonra ilk həqiqi yarpaqlar açılır.

su + hava + istilikcücərmənin üç şərtikökcük → gövdəcik → yarpaqlarcücərmənin ardıcıllığıləpələrehtiyat qida (ikiləpəlilər)günləri, suyu və temperaturu dəyiş ↓div class="demo js-demo" aria-live="polite">Nəmdə toxum şişir, kökcük çıxır

Torpağın kəsiyində lobya toxumu: əvvəlcə şişir, kökcük aşağı böyüyür, əyilmiş gövdəcik torpağı yarır, ləpələr yuxarı çıxır, sonra ilk yarpaqlar açılır. Sağda toxumun kəsiyi: qabıq, ləpə və rüşeym.

Səpindən keçən günlər0Torpaqda suTemperatur22 °C

• Şərtlər

Tapşırıq 1 / 3○○○

Elə şərait yarat ki, 10-cu gündə ilk yarpaqlar olsun.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Nəm torpaqda, 22 °C-də toxum bir neçə gündə cücərir.
• Əvvəlcə kökcük çıxır — bitki əvvəlcə suyu və torpağa bərkiməyi təmin edir.
• Gövdəcik əyilmiş halda torpağı yarır — həssas tumurcuq beləcə qorunur.
• Quru torpaqda və ya suyun altında (oksigen yoxdur) cücərmə getmir.
• Soyuqda (6 °C-dən aşağı) cücərmə dayanır, optimal temperaturda ən sürətlidir.

İkiləpəli və birləpəli toxum

müqayisə

Əlamət	İkiləpəli (lobya)	Birləpəli (buğda)
Ləpələrin sayı	2	1
Ehtiyat qida	ləpələrdə	endospermdə
Kök sistemi	mil kök	saçaqlı kök
Yarpaq damarlanması	torvari	paralel və ya qövsvari

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“Toxum cücərmək üçün işıq lazımdır”

Əksər toxumlar qaranlıqda — torpaqda cücərir; işıq cücərtiyə fotosintez üçün sonra lazım olur.

“Su nə qədər çox olsa, o qədər yaxşı”

Suyun altında oksigen çatışmır, rüşeym tənəffüs edə bilmir və toxum çürüyür.

Ləpələri ilk yarpaqlar saymaq

Ləpələr rüşeymin ehtiyat qida saxlayan hissəsidir; həqiqi yarpaqlar sonra tumurcuqdan inkişaf edir.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Niyə əkindən əvvəl torpağı yumşaldırlar?

Həllini göstərYumşaq torpaqda hava çox olurRüşeym tənəffüs edir — oksigen cücərmə üçün lazımdır

Cavab: toxumlara hava (oksigen) çatsın deyə.

Məsələ 2

Niyə xırda toxumları dərin əkmirlər?

Həllini göstərXırda toxumda ehtiyat qida azdırCücərti torpağın səthinə çatana qədər qidası tükənə bilər

Cavab: ehtiyat qida az olduğu üçün.

v class="sect js-rl">

Real həyatda: məktəb təcrübəsi — üç stəkan

cücərmə şərtləriÜç stəkana eyni toxumlar qoyuruq, hamısı otaq temperaturundadır

Bu sadə təcrübə cücərmənin üç şərtini — su, hava və istiliyi — sübut edir. Kənd təsərrüfatında da toxumlar nəm, yumşaldılmış və isinmiş torpağa səpilir, çəltik kimi bəzi bitkilər isə az oksigenə uyğunlaşıb.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Toxumun cücərməsi üçün hansı şərt lazım deyil?

2Lobyada ehtiyat qida harada toplanır?

3Cücərmədə ilk olaraq nə çıxır?

4Niyə suyun altında qalan toxum cücərmir?

5Açıq tipli: lobya rüşeymində neçə ləpə var? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya (botanika) → Toxum: quruluşu, ikiləpəli və birləpəli bitkilərin toxumları, cücərmə şərtləri.