Mendel qanunları: monohibrid və dihibrid çarpazlaşma

Hər əlamət bir cüt genlə (allellə) təyin olunur. Dominant allel (A) resessivi (a) “gizlədir”: Aa olan noxud sarıdır. Hər valideyn nəslə öz cütündən yalnız bir allel verir (gametlərin təmizliyi). Aa × Aa çarpazlaşmasında nəsil 3 : 1 nisbətində parçalanır — Mendelin ikinci qanunu.

İki əlamət (rəng A/a, forma B/b) müxtəlif xromosomlardadırsa, onlar bir-birindən asılı olmayaraq irsən keçir — üçüncü qanun. AaBb × AaBb çarpazlaşmasında fenotiplər 9 : 3 : 3 : 1 nisbətində olur. Nəticəni Pennet cədvəli ilə tapmaq ən rahatdır.

Aa × Aa → 3 : 1fenotip; genotip isə 1 AA : 2 Aa : 1 aaAa × aa → 1 : 1analizedici çarpazlaşmaAaBb × AaBb → 9 : 3 : 3 : 1dihibrid çarpazlaşmavalideynlərin genotipini seç ↓div class="demo js-demo" aria-live="polite">AA × aa: bütün nəsil Aa və sarıdır — eynicinslilik

Pennet cədvəli: soldakı qırmızılar — ana gametləri, yuxarıdakı göylər — ata gametləri. Hər xanada bir nəsil: sarı/yaşıl — rəng (A dominant), hamar/qırışıq — forma (B dominant).

ÇarpazlaşmaAna valideyn (♀)Ata valideyn (♂)

• Genotiplər üzrə nisbət

Tapşırıq 1 / 3○○○

Nəslin hamısı yaşıl olsun.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• AA × aa: bütün nəsil Aa və sarıdır — birinci nəsil eynicinslidir (Mendelin birinci qanunu).
• Aa × Aa: dörd xanadan üçü sarı, biri yaşıl — 3 : 1. Genotiplər 1 AA : 2 Aa : 1 aa.
• Aa × aa: yarısı sarı, yarısı yaşıl — 1 : 1. Bu, analizedici çarpazlaşmadır: sarı noxudun AA, yoxsa Aa olduğunu belə yoxlayırlar.
• “Dihibrid” seç: AaBb × AaBb 16 xana verir — 9 sarı hamar, 3 sarı qırışıq, 3 yaşıl hamar, 1 yaşıl qırışıq.
• AaBb × aabb: dörd fenotip bərabər sayda — 1 : 1 : 1 : 1.

Əsas çarpazlaşmalar

əzbər bilmək faydalıdır

Çarpazlaşma	Genotip nisbəti	Fenotip nisbəti
AA × aa	hamısı Aa	hamısı dominant
Aa × Aa	1 : 2 : 1	3 : 1
Aa × aa	1 : 1	1 : 1
AaBb × AaBb	9 genotip	9 : 3 : 3 : 1
AaBb × aabb	1 : 1 : 1 : 1	1 : 1 : 1 : 1

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələmFenotip və genotip nisbətini qarışdırmaq

Aa × Aa-da fenotip 3 : 1-dir, genotip isə 1 : 2 : 1. AA və Aa eyni görünür, amma genotipləri fərqlidir.

Gametə iki allel yazmaq

Gamet hər gendən yalnız bir allel daşıyır: Aa-nın gametləri A və a-dır, “Aa” yox.

“3 : 1 — dəqiq say deməkdir”

Bu, ehtimal nisbətidir: 4 noxuddan mütləq 3-ü sarı olmaya bilər. Nəsil çox olduqca nisbət 3 : 1-ə yaxınlaşır — Mendel də minlərlə noxud sayırdı.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Sarı noxud (Aa) yaşıl noxudla (aa) çarpazlaşdırılıb. Nəslin neçə faizi yaşıl olacaq?

Həllini göstərGametlər: A, a × aAa : aa = 1 : 1 → yaşıl 50%

Cavab: 50%.

Məsələ 2

AaBb × AaBb çarpazlaşmasında 160 noxud alınıb. Onlardan təxminən neçəsi yaşıl qırışıq (aabb) olacaq?

Həllini göstəraabb payı 1/16160 · 1/16 = 10

Cavab: ≈ 10.

div class="sect js-rl">

Real həyatda: Mendel noxudları necə saydı?

3 : 1 həqiqi rəqəmlərdəMendel illər boyu minlərlə noxud bitkisi ilə işlədi

Mendel genetikanın qanunlarını kəşf edə bildi, çünki nəticələri minlərlə nəsil üzərində sayıb statistikaya baxırdı. Bu gün həkim-genetiklər ailədə irsi xəstəliklərin ehtimalını, seleksiyaçılar isə yeni sortların əlamətlərini eyni qaydalarla hesablayır.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Aa × Aa çarpazlaşmasında fenotiplər hansı nisbətdə parçalanır?

2Aa × Aa çarpazlaşmasında genotiplər hansı nisbətdədir?

3Aa × aa çarpazlaşmasının nəticəsi nədir?

4AaBb × AaBb dihibrid çarpazlaşmasında fenotip nisbəti hansıdır?

5Açıq tipli: AaBb × AaBb çarpazlaşmasında neçə fenotip sinfi alınır? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Biologiya → Genetika: Mendel qanunları, monohibrid və dihibrid çarpazlaşma, analizedici çarpazlaşma, genotip və fenotip.

ction>