Duzların hidrolizi. Mühitin pH-ı

Elektrolitik dissosiasiya · Mövzu 13 / 35

Duzların hidrolizi. Mühitin pH-ı

Bu dərsi bazar günü evdə keçəcəyik: səhər qırmızı kələm şirəsi limonda qırmızı, sodada göy olur, axşam limon dilimi çayı açır, şam yeməyindən sonra nənə yağlı tavanı isti soda məhlulu ilə yuyur. Hər üç hadisə mühitin turşluğu ilə bağlıdır. Suyun dissosiasiyasını və duzların hidrolizini animasiyalarda görəcək, pH-ı hesablamağı, indikatorlarla işləməyi öyrənəcək və DİM tapşırıqlarını həll edəcəyik.

≈ 50 dəqiqə5 fəsil2 DİM tapşırığı8–11-ci sinif materialı

Bu dərsdən sonra bacaracaqsan

• suyun dissosiasiyasını və ion hasilini izah etməyi;
• [H⁺], [OH⁻], pH və pOH-u bir-birinə çevirməyi;
• lakmus, metiloranj və fenolftaleinin rənglərini bilməyi;
• duzun tərkibinə görə hidrolizin növünü və mühiti müəyyən etməyi;
• hidrolizə təsir edən amilləri və turşu–qələvi qarışığında mühiti müəyyən etməyi.

Başlamazdan əvvəl xatırla

• Elektrolitik dissosiasiya; qüvvətli və zəif elektrolitlər.
• Qüvvət və onluq loqarifm: lg 10⁻³ = −3.
• Neytrallaşma reaksiyası: H⁺ + OH⁻ → H₂O.

Mündəricat

1. GirişSituasiya: qırmızı kələmin sirrihekayə və təxmin
2. Fəsil 1Suyun dissosiasiyası. Mühitin növləriH₂O ⇄ H⁺ + OH⁻, ion hasili 10⁻¹⁴
3. Fəsil 2Hidrogen göstəricisi — pHpH = −lg[H⁺], pOH, şkala
4. Fəsil 3İndikatorlarlakmus, metiloranj, fenolftalein, laboratoriya
5. Fəsil 4Duzların hidrolizianion və kation üzrə hidroliz, tam hidroliz
6. Fəsil 5Hidrolizə təsir edən amillər. Turşu və qələvi qarışığında mühittemperatur, durulaşdırma; qarışıqlarda mühit
7. YekunYadda saxlaqısa xülasə və tipik səhvlər
8. YekunMüstəqil iş6 tapşırıq, asandan çətinə

Giriş

Situasiya: qırmızı kələmin sirri

g aria-hidden="true" focusable="false" style="position:absolute;width:0;height:0;overflow:hidden">HOHekayə

Bazar səhəri ana salat üçün qırmızı kələm doğrayır. 9-cu sinif şagirdi internetdə oxuyub ki, kələmin bənövşəyi şirəsi “təbii indikatordur”. O, kələmin bir hissəsini isti suda dəmləyib bənövşəyi şirə alır və onu dörd stəkana tökür: limon suyu, adi su, çörək sodası (NaHCO₃) məhlulu və paltar sodası (Na₂CO₃) məhlulu.

Limon suyunda şirə qırmızı-çəhrayı, suda bənövşəyi qalır, çörək sodasında göy, paltar sodasında isə yaşıl olur. Limonun turş olduğu aydındır. Bəs soda? Axı NaHCO₃ nə turşudur, nə də qələvi — o, duzdur. Duz məhlulunda mühit necə qələvi ola bilər?

Bənövşəyi kələm şirəsi növbə ilə dörd stəkana tökülür və hər birində fərqli rəng alır.Əvvəlcə təxmin et

Sənin fikrincə, çörək sodasının (NaHCO₃) suda məhlulunda mühit necədir? Cavab 4-cü fəsildədir.

Mühitin turş və ya qələvi olması gündəlik həyatda hər addımda rast gəlinir: mədə şirəsi, qan, torpaq, hovuz suyu, şampun, dərmanlar. Bu dərsdə suyun özünün ionlara necə ayrıldığını, mühiti pH ədədi ilə ifadə etməyi, indikatorlarla “görməyi” və duzların məhlulunda mühitin niyə turş və ya qələvi olduğunu — hidrolizi — öyrənəcəyik.

Fəsil 1

Suyun dissosiasiyası. Mühitin növləri

Təmiz su da çox zəif elektrolitdir: onun molekullarının çox kiçik hissəsi ionlara ayrılır. 25 °C-də təxminən 555 milyon su molekulundan yalnız biri ionlaşır.

H₂O ⇄ H⁺ + OH⁻Animasiya · su, turşu və qələviTəmiz suda [H⁺] = [OH⁻] = 10⁻⁷ mol/l. Turşu əlavə edəndə [H⁺] artır, [OH⁻] isə elə azalır ki, hasil yenə 10⁻¹⁴ olsun; qələvi əlavə edəndə əksinə.Suyun ion hasili

25 °C-də istənilən sulu məhlulda hidrogen və hidroksid ionlarının qatılıqlarının hasili sabitdir: [H⁺] · [OH⁻] = 10⁻¹⁴ (suyun ion hasili). Deməli, birinin qatılığını bilsək, digərini tapa bilərik.

• neytral mühit: [H⁺] = [OH⁻] = 10⁻⁷ mol/l;
• turş mühit: [H⁺] > 10⁻⁷ > [OH⁻];
• qələvi mühit: [OH⁻] > 10⁻⁷ > [H⁺].

Nümunə 1

0,01 M HCl məhlulunda [OH⁻] nə qədərdir?

1. HCl qüvvətli turşudur, tam dissosiasiya edir: [H⁺] = 0,01 = 10⁻² mol/l.Niyə belədir?

   Suyun öz H⁺ ionları (10⁻⁷) turşununkuna nisbətən yox dərəcəsindədir.

2. [OH⁻] = 10⁻¹⁴ / 10⁻² = 10⁻¹² mol/l.
3. Cavab: 10⁻¹² mol/l — turş məhlulda da OH⁻ ionları var, sadəcə çox azdır.

Özün yoxla

Məhlulda [OH⁻] = 10⁻⁴ mol/l. [H⁺]-in qatılığı 10-un neçənci qüvvətidir? (Üstü yaz, məs. −10.)

[H⁺] = 10⁻¹⁴ / 10⁻⁴.

Fəsil 2

Hidrogen göstəricisi — pH

Hekayə

Axşam ailə çay içir. Ata armudu stəkana limon dilimi salır — və tünd qırmızı-qəhvəyi çay gözün qabağında açılır, qızılı rəng alır. Şagird səhərki təcrübəni xatırlayır: deməli, çaydakı rəngli maddələr də indikatordur!

Limon şirəsində hidrogen ionlarının qatılığı təxminən 0,01 mol/l, çayın pH-ı isə ≈ 5-dir. Limon şirəsinin pH-ı neçədir və o, çaydan neçə dəfə turşdur?

Limon dilimi çaya düşür, çayın rəngi açılır.

10⁻⁷, 10⁻¹², 10⁻² kimi ədədlərlə işləmək rahat deyil. Danimarka kimyaçısı S. Sörensen 1909-cu ildə təklif etdi ki, mühiti sadəcə qüvvət göstəricisi ilə — bir ədədlə ifadə edək.

pH

pH (hidrogen göstəricisi) — hidrogen ionlarının qatılığının mənfi işarə ilə onluq loqarifmidir: pH = −lg[H⁺]. Əgər [H⁺] = 10⁻ᵃ mol/l-dirsə, pH = a. Eyni qayda ilə pOH = −lg[OH⁻] və 25 °C-də pH + pOH = 14.

pH < 7 — turş,   pH = 7 — neytral,   pH > 7 — qələvi

Animasiya · pH şkalasıpH-ın 1 vahid azalması [H⁺]-in 10 dəfə artması deməkdir: pH 2 olan limon şirəsi pH 5 olan çaydan 1000 dəfə turşdur. Qanın pH-ı dar hədlərdə — 7,35–7,45 — saxlanılır.Hekayə

Çayın sualı. [H⁺] = 0,01 = 10⁻² mol/l, deməli, pH = 2. Çayda pH = 5, yəni [H⁺] = 10⁻⁵ mol/l. Nisbət: 10⁻² / 10⁻⁵ = 10³ = 1000 dəfə. Limondakı turşu çayın rəngli maddələrinin (teaflavinlərin) formasını dəyişir — onlar turş mühitdə açıq rəng alır. Qələvi mühitdə isə, məsələn, çay sodalı suda dəmlənəndə, tündləşir.

Nümunə 2

0,001 M NaOH məhlulunun pH-ını hesablayın.

1. NaOH qələvidir, tam dissosiasiya edir: [OH⁻] = 10⁻³ mol/l, pOH = 3.Niyə belədir?

   Qələvi məhlulunda əvvəl pOH-u tapmaq rahatdır.

2. pH = 14 − 3 = 11.
3. Cavab: pH = 11.

Nümunə 3

0,005 M H₂SO₄ məhlulunun pH-ı neçədir (turşu tam dissosiasiya edir)?

1. H₂SO₄ → 2H⁺ + SO₄²⁻: [H⁺] = 2 · 0,005 = 0,01 = 10⁻² mol/l.Niyə belədir?

   İkiəsaslı turşunun hər molekulu iki H⁺ verir.

2. pH = 2.
3. Cavab: pH = 2.

Özün yoxla

0,0001 M HNO₃ məhlulunun pH-ı neçədir?

[H⁺] = 10⁻⁴ mol/l.

Fəsil 3

İndikatorlar

İndikator

İndikatorlar — mühitin pH-ından asılı olaraq rəngini dəyişən maddələrdir. Onlar özləri zəif üzvi turşu və ya əsasdır: molekul və ion formaları müxtəlif rənglidir, H⁺ və OH⁻ ionları tarazlığı bir və ya digər formaya sürüşdürür.

İndikator	Turş mühit	Neytral	Qələvi mühit
lakmus	qırmızı (pH < 5)	bənövşəyi	göy (pH > 8)
metiloranj	çəhrayı-qırmızı (pH < 3,1)	narıncı*	sarı (pH > 4,4)
fenolftalein	rəngsiz	rəngsiz	moruğu (pH > 8,2)
universal indikator	qırmızı → sarı	yaşıl	göy → bənövşəyi

* Məktəb dərsliklərində (və test tapşırıqlarında) metiloranjın neytral mühitdəki rəngi narıncı kimi verilir. Dəqiq desək, narıncı onun keçid zonasıdır (pH 3,1–4,4); pH 7-də metiloranj artıq sarıdır — laboratoriya modeli bunu göstərir.

Animasiya · üç indikator üç mühitdəFenolftalein yalnız qələvini “görür”: turşuda da, suda da rəngsizdir. Metiloranj isə turş mühiti yaxşı göstərir: turşuda çəhrayı-qırmızı, qələvidə sarıdır. Ona görə məsələdə hansı indikatorun nəyi göstərdiyinə diqqət et.

Universal indikator kağızı bir neçə indikatorun qarışığıdır: onun rəngini şkala ilə müqayisə edib pH-ı təxminən (±1) tapırlar. Dəqiq ölçmə üçün elektron cihaz — pH-metr işlədilir. Qırmızı kələm, çay, zərdəçal, qara üzüm, çuğundur şirələri təbii indikatorlardır (kələmdə və üzümdə rəngi antosianlar verir).

Laboratoriyada pH-ı dəyiş və dörd indikatorun rəngini izlə. Diqqət et: fenolftalein rəngini yalnız pH 8,2-dən yuxarıda dəyişir, metiloranj isə pH 4,4-dən yuxarıda həmişə sarıdır.

Laboratoriya · pH və indikatorlarmühitin pH-ı7Nümunə 4

Üç sınaq şüşəsində HCl, NaCl və NaOH məhlulları var. Yalnız fenolftalein ilə onları necə tanımaq olar?

1. Hər şüşəyə fenolftalein damızdırırıq: NaOH olan moruğu rəngə boyanır.
2. Moruğu məhluldan bir az digər iki şüşəyə tökürük: HCl olan şüşədə rəng itir (neytrallaşma), NaCl-da qalır.Niyə belədir?

   H⁺ + OH⁻ → H₂O: turşu qələvini neytrallaşdırır, mühit qələvi olmur.

3. Cavab: əvvəl NaOH tapılır, sonra onun köməyi ilə HCl və NaCl ayrılır.

Özün yoxla

Lakmusun qırmızı olduğu ən böyük tam pH qiyməti hansıdır (cədvələ görə)?

Lakmus pH < 5 olanda qırmızıdır.

Fəsil 4

Duzların hidrolizi

Duz turşu ilə əsasın neytrallaşmasından alınır. Əgər onlardan biri zəifdirsə, duzun ionu su ilə qarşılıqlı təsirə girir və suyun ionlarından birini “bağlayır” — məhlulda digər ion artıq qalır.

Hidroliz

Duzların hidrolizi — duz ionlarının su ilə mübadilə reaksiyasıdır; nəticədə zəif elektrolit əmələ gəlir və mühitin pH-ı dəyişir. Hidroliz adətən dönən və zəif gedən prosesdir.

Animasiya · anion və kation su iləZəif turşunun anionu (CO₃²⁻) suyun H⁺-nı götürür — OH⁻ qalır, mühit qələvi olur. Zəif əsasın kationu (NH₄⁺) suyun OH⁻-nı götürür — H⁺ qalır, mühit turş olur.

Duz kimdən alınıb	Nümunə	Hidroliz	Mühit
qüvvətli əsas + zəif turşu	Na₂CO₃, K₂S, CH₃COONa, Na₂SiO₃	anion üzrə: CO₃²⁻ + H₂O ⇄ HCO₃⁻ + OH⁻	qələvi, pH > 7
zəif əsas + qüvvətli turşu	NH₄Cl, CuCl₂, ZnSO₄, Al(NO₃)₃, FeCl₃	kation üzrə: Cu²⁺ + H₂O ⇄ CuOH⁺ + H⁺	turş, pH < 7
qüvvətli əsas + qüvvətli turşu	NaCl, KNO₃, Na₂SO₄, BaCl₂	getmir	neytral, pH = 7
zəif əsas + zəif turşu	CH₃COONH₄, (NH₄)₂CO₃, Al₂S₃	həm kation, həm anion üzrə; bəzən tam	ionların gücündən asılıdır

Çoxyüklü ionlar pilləli hidroliz olunur, adi şəraitdə praktik olaraq yalnız birinci pillə gedir: Na₂CO₃ + H₂O ⇄ NaHCO₃ + NaOH. Zəif əsas və zəif turşudan alınan, eyni zamanda həll olmayan məhsullar verən duzlar suda tam (dönməz) hidroliz olunur, ona görə onları məhlulda almaq olmur: Al₂S₃ + 6H₂O → 2Al(OH)₃↓ + 3H₂S↑. Bu səbəbdən həll olma cədvəlində Al₂S₃, Al₂(CO₃)₃, Fe₂(CO₃)₃ yerində tire qoyulur.

Hekayə

Kələmin sualı. Çörək sodası NaHCO₃ qüvvətli əsasın (NaOH) və zəif karbonat turşusunun duzudur. HCO₃⁻ ionu suyun molekulundan H⁺ götürür: HCO₃⁻ + H₂O ⇄ H₂CO₃ + OH⁻ — məhlulda OH⁻ artıq qalır, pH ≈ 8,3, kələm şirəsi göy olur. Paltar sodasında CO₃²⁻ ionu daha güclü hidroliz olunur (pH ≈ 11–12) — şirə yaşıl rəng alır. Limon şirəsində isə limon turşusunun H⁺ ionları şirəni qırmızıya çevirir.

İmtahanda belə soruşulurDİM · 12.07.2026

Hansı duzun suda məhlulunda mühit qələvidir?

A) KClB) Al(NO₃)₃C) CuCl₂D) Mg(NO₃)₂E) Na₂CO₃

1. Hər duz üçün onu əmələ gətirən əsası və turşunu müəyyən edirik.Niyə belədir?

   Mühiti “güclü tərəf” müəyyən edir: qüvvətli əsas — qələvi, qüvvətli turşu — turş.

2. KCl: KOH + HCl — ikisi də qüvvətli, hidroliz yoxdur: neytral.
3. Al(NO₃)₃, CuCl₂, Mg(NO₃)₂: zəif əsas + qüvvətli turşu, kation hidrolizi: turş. Məsələn, Al³⁺ + H₂O ⇄ AlOH²⁺ + H⁺.
4. Na₂CO₃: NaOH + H₂CO₃ (zəif), anion hidrolizi: CO₃²⁻ + H₂O ⇄ HCO₃⁻ + OH⁻ — qələvi.
5. Cavab: Na₂CO₃ (E variantı).

DİM-in rəsmi izahı (12.07.2026)

KCl - suda məhlulunda mühit neytraldır Al(NO₃)₃ - suda məhlulunda mühit turşdur CuCl₂ - suda məhlulunda mühit turşdur Mg(NO₃)₂ - suda məhlulunda mühit turşdur Na₂CO₃ - suda məhlulunda mühit qələvidirMənbə: DİM izahı — 12.07.2026, IV ixtisas qrupu (PDF)

Özün yoxla

Neçə duzun məhlulunda mühit turşdur: NH₄NO₃, K₂S, ZnCl₂, NaNO₃, FeCl₃, CH₃COOK?

Zəif əsasın kationu olan duzları seç: NH₄⁺, Zn²⁺, Fe³⁺.

Fəsil 5

Hidrolizə təsir edən amillər. Turşu və qələvi qarışığında mühit

Hekayə

Şam yeməyindən sonra nənə yağlı tavanı yuyur. O, çanağa isti su töküb içinə bir qaşıq paltar sodası (Na₂CO₃) atır: «Soyuq suda soda yağı götürmür, isti suda isə tava tez təmizlənir». Doğrudan da, bir neçə dəqiqəyə yağ ləkəsi “əriyir”.

Şagird soruşur: soda turşu da deyil, qələvi də deyil — duzdur. Onda niyə yağı təmizləyir və niyə isti məhlul soyuqdan qat-qat yaxşı işləyir?

İsti soda məhlulunda yağ ləkəsi kiçilir; dairədə CO₃²⁻ suyun H⁺-nı götürür, OH⁻ qalır.

Hidroliz dönən prosesdir, ona görə onun dərəcəsi şəraitdən asılıdır (Le-Şatelye prinsipi):

• temperatur: hidroliz neytrallaşmanın əksidir və endotermikdir — qızdırdıqda güclənir;
• durulaşdırma: su əlavə etdikdə hidroliz dərəcəsi artır;
• məhsul ionunun əlavəsi: turş mühitdə gedən hidrolizi turşu əlavə etməklə, qələvi mühitdəkini qələvi ilə zəiflətmək olar (məs. FeCl₃ məhluluna bir az HCl qatırlar);
• ionun zəifliyi: turşu nə qədər zəifdirsə, onun anionu bir o qədər güclü hidroliz olunur: CO₃²⁻ (pH ≈ 11,6) > HCO₃⁻ (pH ≈ 8,3).

Animasiya · soda məhlulu qızdırılırFenolftaleinli soda məhlulu qızdırıldıqca rəng tündləşir: tarazlıq OH⁻ əmələ gəlməsi tərəfə sürüşür. Soyuyanda rəng yenidən solur.Hekayə

Qabların sualı. CO₃²⁻ + H₂O ⇄ HCO₃⁻ + OH⁻ — soda məhlulunda OH⁻ ionları var; qələvi mühitdə yağlar parçalanır (sabunlaşır) və su ilə yuyulur. Hidroliz endotermik olduğu üçün isti suda tarazlıq sağa sürüşür, OH⁻ çoxalır və yağ daha tez təmizlənir. Ona görə paltar sodası ilə həmişə isti suda işləyir və əlcək geyinirlər — qələvi dərini qurudur.

Turşu ilə əsası ekvivalent miqdarda qarışdırdıqda mühit alınan duzdan asılıdır: qüvvətli turşu + qüvvətli əsas — neytral, zəif turşu + qələvi — qələvi (duzun anionu hidroliz olunur), qüvvətli turşu + zəif əsas — turş. Hesablamada H⁺ və OH⁻ ionlarının mollarını müqayisə et.

İmtahanda belə soruşulurDİM · 13.07.2025

I. CH₃COOH və NaOH II. Ba(OH)₂, HCl və HNO₃ III. HCl və KOH Eyni həcmli və eyni molyar qatılıqlı verilmiş maddələrin məhlullarının qarışıqlarının hansılarında mühit neytraldır?

A) yalnız IB) yalnız IIIC) yalnız IID) I, II, IIIE) II, III

1. Eyni həcm və eyni molyar qatılıq — hər maddədən eyni sayda mol (məs. 1 mol). I: CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O — tam neytrallaşma, amma CH₃COONa hidroliz olunur: CH₃COO⁻ + H₂O ⇄ CH₃COOH + OH⁻ — mühit qələvi.Niyə belədir?

   Ekvivalent qarışıqda mühiti duzun hidrolizi müəyyən edir.

2. II: 1 mol Ba(OH)₂ — 2 mol OH⁻; HCl + HNO₃ — 2 mol H⁺: Ba(OH)₂ + HCl + HNO₃ → BaCl(NO₃) + 2H₂O. Ba²⁺, Cl⁻, NO₃⁻ hidroliz olunmur — neytral.Niyə belədir?

   İkiturşulu əsas iki birəsaslı turşunu neytrallaşdırır.

3. III: HCl + KOH → KCl + H₂O; KCl hidroliz olunmur — neytral. Diqqət: DİM izahında II tənlik əmsallaşdırılmayıb (“+ H₂O”) — düzgünü 2H₂O-dur; sitatda bu yer buraxılıb.
4. Cavab: II, III (E variantı).

DİM-in rəsmi izahı (13.07.2025)

I. CH₃COOH + NaOH → H₂O + CH₃COONa (mühit qələvi) II Ba(OH)₂ +HCl + HNO₃ → BaCl(NO₃) + … H₂O (mühit neytral) III. HCl+ KOH → KCl+H₂O (mühit neytral)Mənbə: DİM izahı — 13.07.2025, I ixtisas qrupu (PDF)

Nümunə 5

0,2 mol HCl və 0,1 mol NaOH olan məhlullar qarışdırılıb həcm 1 l-ə çatdırıldı. Məhlulun pH-ı neçədir?

1. H⁺ + OH⁻ → H₂O: 0,1 mol OH⁻ 0,1 mol H⁺-ı neytrallaşdırır, 0,2 − 0,1 = 0,1 mol H⁺ artıq qalır.
2. [H⁺] = 0,1 / 1 = 10⁻¹ mol/l, pH = 1.Niyə belədir?

   NaCl hidroliz olunmur — mühiti artıq qalan turşu müəyyən edir.

3. Cavab: pH = 1 (turş).

Özün yoxla

0,1 mol NaOH və 0,09 mol HNO₃ qarışdırılıb həcm 1 l-ə çatdırıldı. Məhlulun pH-ı neçədir?

Artıq qalan OH⁻: 0,01 mol → pOH = 2.

Yekun

Yadda saxla

• Su zəif elektrolitdir: H₂O ⇄ H⁺ + OH⁻, [H⁺] · [OH⁻] = 10⁻¹⁴ (25 °C).
• pH = −lg[H⁺], pH + pOH = 14; pH < 7 — turş, 7 — neytral, > 7 — qələvi; 1 vahid pH = 10 dəfə.
• Lakmus: qırmızı / bənövşəyi / göy; metiloranj: çəhrayı-qırmızı / narıncı / sarı; fenolftalein: rəngsiz / rəngsiz / moruğu.
• Qüvvətli əsas + zəif turşu duzu — anion hidrolizi, qələvi (Na₂CO₃); zəif əsas + qüvvətli turşu — kation hidrolizi, turş (NH₄Cl, CuCl₂); qüvvətli + qüvvətli — hidroliz yoxdur, neytral (NaCl).
• Zəif əsas + zəif turşu duzları tam hidroliz oluna bilər: Al₂S₃ + 6H₂O → 2Al(OH)₃↓ + 3H₂S↑.
• Hidroliz qızdırdıqda və durulaşdırdıqda güclənir, məhsul ionu (H⁺ və ya OH⁻) əlavə etdikdə zəifləyir.

Tipik səhvlər

“Duzların məhlulu həmişə neytraldır.”

Yalnız qüvvətli turşu və qüvvətli əsasın duzu: Na₂CO₃ məhlulu qələvi, CuCl₂ məhlulu turşdur.

“pH 2 olan məhlul pH 4 olandan iki dəfə turşdur.”

pH loqarifmik şkaladır: fərq 2 vahid — [H⁺] 100 dəfə fərqlənir.

“Fenolftalein turşuda qırmızı olur.”

Fenolftalein turş və neytral mühitdə rəngsiz, yalnız qələvidə moruğudur; turşuda qırmızılaşan lakmus və metiloranjdır.

“Eyni mol turşu və qələvi qarışığı həmişə neytraldır.”

CH₃COOH + NaOH qarışığı qələvidir — CH₃COONa hidroliz olunur; həm də H⁺ və OH⁻ mollarını say (H₂SO₄ ikiəsaslıdır).

Yekun

Müstəqil iş

Tapşırıqlar asandan çətinə düzülüb. Əvvəl özün həll et, sonra variantı seç; izah cavabdan sonra açılır.

1 · 1-ci səviyyə

25 °C-də neytral məhlulun pH-ı neçədir?

[H⁺] = [OH⁻] = 10⁻⁷ mol/l → pH = 7.

2 · 1-ci səviyyə

Fenolftalein qələvi məhlulunda hansı rəngə boyanır?

Fenolftalein pH > 8,2 olanda moruğu olur.

3 · 2-ci səviyyə

Hansı duzun məhlulunda mühit turşdur?

NH₄⁺ + H₂O ⇄ NH₃·H₂O + H⁺ — kation hidrolizi.

4 · 2-ci səviyyə

0,001 M HCl məhlulunun pH-ı neçədir?

[H⁺] = 10⁻³ → pH = 3.

5 · DİM səviyyəsi

0,01 M NaOH məhlulunun pH-ı neçədir?

[OH⁻] = 10⁻² → pOH = 2 → pH = 14 − 2 = 12.

6 · DİM səviyyəsi

Al₂S₃ suya atıldıqda hansı məhsullar alınır?

Zəif əsas və zəif turşunun duzu tam hidroliz olunur: Al₂S₃ + 6H₂O → 2Al(OH)₃↓ + 3H₂S↑.

İmtahan tapşırıqları və rəsmi izahlar — DİM:

1. 13.07.2025, I ixtisas qrupu (PDF) — Elektrolitik dissosiasiya. Elektroliz. Hidroliz (A variantı, 68; B-63, C-78, D-67)
2. 12.07.2026, IV ixtisas qrupu (PDF) — Hidroliz (A variantı, 45; B-37, C-33, D-43)

Hekayə, səhnələr, nümunələr, “Özün yoxla” və “Müstəqil iş” tapşırıqları bizimdir, DİM-ə aid deyil. DİM tapşırıqları və izahları mənbədəki kimi verilib; “…” işarəsi buraxılmış hissəni göstərir.