Mühitin turşuluğu: pH və indikatorlar

Suda turşular H⁺ ionları, qələvilər OH⁻ ionları verir. Mühitin turşuluğunu pH göstərir: pH = −lg[H⁺]. pH < 7 — turş, pH = 7 — neytral, pH > 7 — qələvi mühit. pH 1 vahid azaldıqca H⁺ ionlarının qatılığı 10 dəfə artır.

Mühiti indikatorlarla tanıyırlar — onlar pH-dan asılı olaraq rəngini dəyişir: lakmus turşuda qırmızı, qələvidə göy; fenolftalein turş və neytral mühitdə rəngsiz, qələvidə moruğu; metiloranj turşuda qırmızı, qələvidə sarı. Universal indikator bütün şkala boyunca rəngini dəyişir.

pH = −lg[H⁺]pH 1 vahid azalır → [H⁺] 10 dəfə artırpH < 7 · = 7 · > 7turş · neytral · qələvi[H⁺]·[OH⁻] = 10⁻¹⁴suda (25 °C)pH-ı dəyiş və ya maddə seç ↓Limon şirəsi: turş — lakmus və metiloranj qırmızı

Yuxarıda universal indikatorun pH şkalası, qara ox — seçilmiş pH. Aşağıda eyni məhlula dörd indikator əlavə olunub: lakmus, fenolftalein, metiloranj və universal indikator. Rənglər dərsliklərdəki rənglərə yaxındır.

pH7Maddə seç

• [H⁺]
• [OH⁻]

Tapşırıq 1 / 3○○○

Fenolftaleinin moruğu olduğu mühit yarat.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Limon şirəsi (pH ≈ 2): lakmus qırmızı, metiloranj qırmızı, fenolftalein rəngsizdir.
• Su (pH = 7): lakmus bənövşəyi, fenolftalein yenə rəngsizdir — neytral mühiti fenolftaleinlə tanımaq olmaz.
• Sabun (pH ≈ 10): fenolftalein moruğu rəngə boyanır, lakmus göy olur.
• Metiloranj pH ≈ 4,4-dən yuxarı artıq sarıdır — zəif turş mühiti də “qələvi” kimi göstərir.
• pH 3 ilə pH 5 arasında H⁺ qatılığı 100 dəfə fərqlənir.

İndikatorların rəngi

dərslik cədvəli

İndikator	Turş	Neytral	Qələvi
Lakmus	qırmızı	bənövşəyi	göy
Fenolftalein	rəngsiz	rəngsiz	moruğu
Metiloranj	qırmızı	narıncı	sarı
Universal indikator	qırmızı–narıncı	sarı–yaşıl	göy–bənövşəyi

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələm“pH böyükdürsə, turşu güclüdür”

Əksinə: pH nə qədər kiçikdirsə, mühit bir o qədər turşdur. Güclü turşuların məhlullarında pH 0–2 olur.

“pH 3 ilə pH 4 arasında fərq azdır”

Şkala loqarifmikdir: pH 1 vahid fərqlənəndə H⁺ qatılığı 10 dəfə fərqlənir.

Fenolftaleinlə turşunu tanımağa çalışmaq

Fenolftalein turş və neytral mühitdə eyni — rəngsizdir. O, yalnız qələvini tanımağa yarayır.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Məhlulda [H⁺] = 10⁻³ mol/L-dir. pH-ı və mühiti tapın.

Həllini göstərpH = −lg 10⁻³ = 3pH < 7 → turş mühit

Cavab: pH = 3, turş.

Məsələ 2

Məhlulda fenolftalein rəngsiz, metiloranj isə sarıdır. pH hansı aralıqdadır?

Həllini göstərFenolftalein rəngsiz → pH < 8,2Metiloranj sarı → pH > 4,4

Cavab: 4,4 < pH < 8,2.

iv class="sect js-rl">

Real həyatda: qırmızı kələmdən indikator

evdə kimyaÜç stəkan: limon şirəsi, su və soda məhlulu

Bir çox bitkinin rəngli piqmentləri — antosianlar — təbii indikatordur: qırmızı kələm, qaragilə, böyürtkən. Hortenziya çiçəklərinin rəngi də torpağın turşuluğundan asılıdır. Laboratoriyada isə daha dəqiq ölçmə üçün universal indikator kağızı və pH-metr işlədilir.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1pH = 3 olan mühit necədir?

2Fenolftalein qələvi mühitdə hansı rəngdədir?

3Lakmus turş mühitdə hansı rəngdədir?

4pH = 3 olan məhlulda H⁺ qatılığı pH = 5 olan məhluldakından neçə dəfə çoxdur?

5Açıq tipli: [H⁺] = 10⁻⁴ mol/L-dir. pH nəyə bərabərdir? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Kimya → Elektrolitik dissosiasiya: suyun dissosiasiyası, hidrogen göstəricisi (pH), indikatorlar.

ection>