Arximed qüvvəsi və cisimlərin üzmə şərtləri

Mayeyə (və ya qaza) batırılmış cismə yuxarı yönəlmiş itələyici qüvvə təsir edir — Arximed qüvvəsi. O, cismin sıxışdırıb çıxardığı mayenin çəkisinə bərabərdir: Fₐ = ρmaye · g · Vbatan. Qüvvə cismin maddəsindən yox, mayenin sıxlığından və batan hissənin həcmindən asılıdır.

Üzmə şərtləri: ρcisim < ρmaye — cisim üzür və onun bir hissəsi batır: Vbatan / V = ρcisim / ρmaye; ρcisim = ρmaye — mayenin içində istənilən yerdə qalır; ρcisim > ρmaye — batır. Batan cismi dinamometrdən asanda o, havadakından Fₐ qədər az göstərir.

Fₐ = ρm g VbArximed qüvvəsiρc < ρm → üzürρc > ρm → batırVb/V = ρc/ρmüzən cismin batan hissəsimayeni, cismi və həcmi seç ↓Buz suda üzür: 90%-i suyun altında

Qırmızı ox — ağırlıq qüvvəsi mg, göy — Arximed qüvvəsi Fₐ. Üzən cisimdə qüvvələr bərabərdir; batan cismi dinamometrdən asırıq və o, mg − Fₐ göstərir. g = 10 N/kq.

Maye (ρ, kq/m³)Cisim (ρ, kq/m³)Cismin həcmi, dm³1

• Ağırlıq qüvvəsi, mg
• Arximed qüvvəsi, Fₐ
• Cismin batan hissəsi
• Dinamometrin göstərişi (mayedə)

Tapşırıq 1 / 3○○○

Cismin 90%-i batsın.

Sürgüləri və düymələri tənzimlə…

Simulyasiyada nə görürsən?

sürgünün dili ilə

• Buz suda üzür, amma 90%-i suyun altındadır — aysberqlərin çox hissəsi görünmür.
• Ağac buzdan yüngüldür: suda cəmi 60%-i batır.
• Mayeni kerosinə dəyiş: buz da batmağa başlayır — kerosin sudan yüngüldür.
• Polad suda batır, amma civədə üzür — civənin sıxlığı poladdan böyükdür.
• Batan alüminium kub (1 dm³) suda dinamometrdə 27 N əvəzinə 17 N göstərir: 10 N — Arximed qüvvəsidir.

Sıxlıqlar və üzmə

ρ, kq/m³

Maddə	ρ	Suda (1000)
Ağac (şam)	≈ 500–600	üzür
Buz	900	üzür, 90% batır
Kerosin	800	suyun üstündə qalır
Alüminium	2700	batır
Polad	7800	batır (civədə üzür)
Civə	13 600	—

Ən çox edilən səhvlər

qırmızı qələmArximed qüvvəsini cismin sıxlığı ilə hesablamaq

Düsturda mayenin sıxlığı var: Fₐ = ρmaye g Vbatan. Eyni həcmli polad və ağac kub tam batanda eyni Fₐ alır.

Üzən cismə Fₐ = ρgV yazmaq

Üzən cisim tam batmır: Fₐ = mg və yalnız batan həcm götürülür.

“Ağır cisimlər həmişə batır”

Polad gəmi üzür: içi boş gövdə çoxlu su sıxışdırır, gəminin orta sıxlığı sudan kiçikdir.

Həll olunmuş məsələlər

əvvəl özün həll et

Məsələ 1

Həcmi 2 dm³ olan cisim suya tam batırılıb. Arximed qüvvəsini tapın (g = 10 N/kq).

Həllini göstərFₐ = ρ g V = 1000 · 10 · 0,002Fₐ = 20 N

Cavab: 20 N.

Məsələ 2

Sıxlığı 600 kq/m³ olan ağac suda üzür. Onun həcminin hansı hissəsi suyun altındadır?

Həllini göstərVb / V = ρc / ρm600 / 1000 = 0,6

Cavab: 60%.

Real həyatda: polad gəmi niyə batmır?

su sıxışdırmasıGəminin gövdəsi poladdandır, amma içi boşdur

Gəmilərin gövdəsində “yük xətti” çəkilir — gəmi bu xəttdən dərinə batmamalıdır. Dəniz suyu şirin sudan sıxdır, ona görə eyni gəmi dənizdə çayda olduğundan bir az yuxarıda üzür. Sualtı qayıqlar isə xüsusi çənlərə su doldurub-boşaldaraq batır və qalxır.

Özünü yoxla: 5 sınaq testi

5 sual

1Arximed qüvvəsi nədən asılı deyil?

2Cisim hansı şərtlə üzür?

3Buzun (900 kq/m³) suda neçə faizi batır?

4Polad kürəcik hansı mayedə üzər?

5Açıq tipli: həcmi 1 dm³ olan alüminium kub (2700 kq/m³) suya tam batırılıb. Dinamometr neçə N göstərir? Cavabı rəqəmlə yaz.

Mənbə

DİM 2026 qəbul imtahanı proqramı: Fizika → Mayelərin və qazların mexanikası: Arximed qanunu, cisimlərin üzmə şərtləri.

/section>